Üç Turunç Masalı

Bir şehzadenin, yaşlı bir kadının testisini kırınca başladığı uzun yolculuğu anlatan bir Türk halk masalı. Üç sihirli turunç, kıskanç bir hizmetçi ve bir türlü susmayan küçük bir kuş bu masalda buluşuyor.

Evvel zaman içinde, uzak bir ülkede çocuğu olmayan bir padişahla eşi yaşarmış. Bir gün saraya yaşlı bir derviş gelmiş, padişaha bir elma uzatmış: "Bunu eşinle paylaşın, Allah size bir evlat versin." Gerçekten de çok geçmeden sarayda bir bebek ağlamaya başlamış. Bu, gözlerinin içi gülen bir oğlanmış.

Şehzade büyüyüp on dört yaşına girdiğinde, sarayın bahçesinde mermerden bir köşk yaptırmış. Köşkün önündeki çeşmelerden su yerine bal ve tereyağı akarmış. Mahallenin yoksulları kaplarını alıp gelir, bu çeşmelerden doldururlarmış.

Bir gün iki büklüm yaşlı bir kadın elinde testisiyle çeşmeye gelmiş. Şehzade de o sırada canı sıkılmış, eline küçük bir taş almış. Taşı fırlatmış, testi şangır şangır kırılmış. Kadın hiçbir şey dememiş, başını sallayıp gitmiş. Ertesi gün yeni bir testiyle gelmiş, şehzade yine taş atmış. Üçüncü gün de aynısı olunca kadın dönüp şehzadeye bakmış:

"Oğul, benim gibi bir yaşlıya bunu yapmak yakışır mı? Dilerim ki üç turunç perisine gönlünü kaptırasın, onları bulana kadar da yerinde duramayasın!"

Turunçların Peşinde

O günden sonra şehzadenin aklından üç turunç hiç çıkmamış. Yemeden içmeden kesilmiş, rengi solmuş. Sonunda babasının karşısına çıkmış: "Babacığım, izin ver de yola çıkayım. Ya o turunçları bulurum ya da bu sıkıntı hiç geçmez." Padişah üzülmüş ama oğlunun hâlini görünce izin vermiş.

Şehzade az gitmiş, uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş. Bir dağın eteğinde kocaman bir kadın görmüş. Bu, devlerin anasıymış. Şehzade korkusunu yutup kadına kibarca selam vermiş. Dev anası bu edepli çocuğu sevmiş, onu oğulları gelmeden önce bir köşeye saklamış. Akşam devler eve dönünce anaları onlardan söz almış: "Misafirimize dokunmayacaksınız." Devler söz vermiş, şehzadeyi bir sonraki dağdaki teyzelerine yollamışlar. Teyze onu büyük teyzeye, büyük teyze de en küçük deve göndermiş.

En küçük dev, şehzadeyi geniş bir bahçenin ortasındaki havuzun başına götürmüş. "Gözlerini kapa," demiş. Şehzade gözlerini kapamış. "Şimdi aç." Açınca suyun üstünde yüzen üç parlak turunç görmüş. Hemen uzanıp hepsini toplamış.

Dev tembih etmiş: "Bu turunçları sakın suyun yanından başka bir yerde açma!"

Şehzade yolda merakına yenik düşmüş. Birinci turuncu soymuş, içinden ay yüzlü bir kız çıkmış. "Su," demiş kız, "bana biraz su ver!" Ama yakında hiç su yokmuş. Kız bir nefes gibi hafifleyip gözden kayboluvermiş. Şehzade dayanamamış, ikinci turuncu da açmış, aynı şey yine olmuş. Bu sefer aklı başına gelmiş. Üçüncü turuncu sıkıca saklamış, bir pınarın başına varınca açmış. Çıkan kız avuç avuç sudan içmiş ve orada kalmış. Öyle güzelmiş ki şehzade bir an konuşmayı unutmuş.

"Burada bekle," demiş şehzade, "sarayımıza seni hak ettiğin gibi götüreyim. Sana bir araba ve güzel giysiler getireceğim." Kız da pınarın üstündeki ağaca çıkıp yaprakların arasına oturmuş, beklemeye başlamış.

Pınar Başındaki Hizmetçi

Çok geçmeden pınara yakındaki konaktan bir hizmetçi kız su almaya gelmiş. Eğilip suya bakınca ağaçtaki kızın yansımasını görmüş ve onu kendi yüzü sanmış. "Ben bu kadar güzelken su mu taşıyacağım?" deyip testisini yere çarpmış, eli boş dönmüş. Hanımı ona aynayı gösterince kendi yüzünü görmüş, şaşırmış, yeniden pınara gelmiş. Aynı şey iki kez olmuş.

Üçüncü seferde ağaçtaki kız dayanamamış, gülerek seslenmiş: "O gördüğün yüz senin değil, benim!" Hizmetçi başını kaldırıp yukarı bakmış, içini kıskançlık kaplamış. Tatlı bir sesle: "İn aşağı, saçlarını tarayayım," demiş. Kız da inmiş. Hizmetçi saçlarını tararken gizlice bir iğne batırmış. Kız birden küçücük bir kuşa dönüşüp uçup gitmiş. Hizmetçi de onun yerine ağaca oturmuş.

Şehzade arabayla dönünce karşısında başka bir yüz görmüş. "Neden değiştin?" diye sormuş. Hizmetçi: "Seni beklerken güneş yaktı," demiş. Şehzade içi buruk olsa da sözünü tutmuş, onu saraya götürmüş ve düğün yapılmış.

Gel zaman git zaman, sarayın bahçesine renkli bir kuş gelmeye başlamış. Hangi ağaca konsa o ağacın yaprakları sararıp soluyormuş. Şehzade kuşu yakalatıp bir kafese koymuş. Kuş, şehzadeyi görünce öyle tatlı ötmüş ki şehzadenin gönlü ferahlamış. Ama sahte gelin kuşu görünce rengi atmış. "Bu kuşun sesi başımı ağrıtıyor, onu uzaklara gönderin," diye tutturmuş. Kafes açılmış, kuş kanat çırpıp uçarken altın renkli bir tüyü yere düşmüş.

Altın Tüyün Sırrı

Saraydaki kızlara okuma yazma öğreten yaşlı bir hoca hanım bu tüyü bulmuş, güzel diye evine götürmüş. Ertesi gün işten dönünce bir de bakmış, evi süpürülmüş, yemek pişmiş, çiçekler sulanmış. Birkaç gün böyle sürmüş. Bir sabah evden çıkar gibi yapıp kapının arkasına saklanmış. Tüyün içinden ay yüzlü bir kızın çıktığını görmüş. "Sen kimsin kızım?" diye sormuş. Kız da başından geçenleri bir bir anlatmış.

Hoca hanım hemen bir plan yapmış. Şehzadeyi evine yemeğe çağırmış. Yemekten sonra kahveyi kıza getirtmiş. Şehzade fincanı alırken başını kaldırmış ve pınarın başında bıraktığı kızı tanımış. Kız da her şeyi anlatınca şehzade gerçeği öğrenmiş.

Saraya dönüp sahte geline sormuş: "Bana doğruyu söyle." Hizmetçi kız yalanının ortaya çıktığını görünce başını öne eğmiş, utancından yüzü kıpkırmızı olmuş. Şehzade onu saraydan uzaklara göndermiş. Turunç perisiyle kırk gün kırk gece düğün yapılmış. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.

Yeni kelimeler

turunç

Portakala benzeyen, kabuğu kalın, tadı ekşimsi bir meyve.

testi

Su taşımak için kullanılan, genellikle topraktan yapılmış, kulplu kap.

tembih etmek

Birine bir şeyi yapmaması ya da unutmaması için önceden sıkıca söylemek.

yansıma

Suda ya da aynada görünen görüntü.

Masaldan sonra konuşalım

• Şehzade neden üç turuncu da suyun yanında açmadı? Sence ne yapmalıydı?
• Hizmetçi kız suda gördüğü yüzü neden kendi yüzü sandı?
• Hoca hanım evindeki gizemi nasıl çözdü?
• Sen bir turunç açsan içinden ne çıkmasını isterdin?

Masal hakkında

"Üç Turunçlar" adıyla bilinen bu masal, Türk halk masallarının en çok anlatılanlarından biridir. Macar Türkolog Ignác Kúnos'un 19. yüzyılın sonlarında derleyip yayımladığı masallar arasında yer alır. Eberhard ile Boratav'ın Türk masal tipleri kataloğunda bu tipin yaklaşık kırk anlatımı sayılır. Anadolu'nun farklı yerlerinde turunç yerine karpuz, salatalık ya da ağaç kavunu kullanılır; dünyada da "Üç Portakala Duyulan Aşk" adıyla bilinen masal ailesinin bir koludur.

Kúnos'un aktardığı anlatımda ilk iki kız susuzluktan ölür, kuş pişirilir ve hizmetçi en sonunda ağır biçimde cezalandırılır. Burada küçük okurlar için bu sahneleri yumuşattık: kızlar gözden kaybolur, kuş serbest bırakılır, hizmetçi utanıp saraydan uzaklaştırılır. Eski metinde hizmetçinin ten rengine yapılan vurguyu da almadık. Aynı derlemeden bir başka masal için Sabır Taşı Masalı'na bakabilirsiniz.