Sabır Taşı Masalı

Penceresine konan küçük bir kuşun söylediği tuhaf bir sözle hayatı değişen yoksul bir kızın Türk halk masalı. Kırk gün süren bir bekleyiş, haksızlığa uğrayan bir yürek ve her derdi dinleyen sarı bir taş bu masalda.

Zamanın birinde, küçük bir kasabada çamaşır yıkayarak geçinen yoksul bir kadınla kızı yaşarmış. Anası sabahları erkenden işe çıkar, kız da pencerenin önündeki iş masasına oturup akşama kadar dikiş dikermiş. İğnesi gider gelir, ipliği bir o yana bir bu yana uzarmış.

Bir sabah pencereden pırr diye küçük bir kuş girmiş, iş masasının kenarına konmuş. Başını yana eğip kıza bakmış ve ince sesiyle şöyle demiş: "Ah küçük kız, garip kız! Senin kısmetin derin bir uykuda bekliyor!" Sonra geldiği gibi uçup gitmiş.

Kızın içi bir tuhaf olmuş. Akşam annesine anlatmış. Annesi: "Yarın kapıyı, pencereyi sıkıca kapa, işine bak," demiş. Kız ertesi gün her yeri kapatmış ama kuş yine bir yerden süzülüp gelmiş, aynı sözü söyleyip gitmiş. Üçüncü gün kız dolabın içine girip mumla çalışmış, kuş yine gelmiş. Ana kız bu sözün anlamını bir türlü çözememişler. O günden sonra evlerinin neşesi kaçmış.

Bir gün komşu kızlar gelmiş: "Kızını da bizimle kıra götürelim, biraz oynasın, aklı dağılsın," demişler. Ana önce istememiş, sonra kızların ısrarına dayanamayıp izin vermiş. Kızlar bütün gün çiçekli çayırlarda koşmuş, oyunlar oynamışlar. Akşamüstü dönerken bir kuyunun başında su içmek için durmuşlar.

Duvarın Ardındaki Saray

Yoksul kadının kızı suyu içmek için eğildiği anda, onunla arkadaşlarının arasında yerden göğe kadar yükselen bir duvar belirivermiş. Öyle yüksekmiş ki ses aşamazmış, öyle sağlammış ki kimse geçemezmiş. Arkadaşları ağlaya sızlaya köye dönmüş. Anası koşup gelmiş, duvarın bir yanında kendisi, öbür yanında kızı, sabaha kadar gözyaşı dökmüşler.

Kız ağlamaktan yorgun düşüp uyumuş. Sabah gözünü açınca duvarda bir kapı görmüş. "Başıma ne gelecekse gelsin, bu kapıyı açacağım," demiş ve kapıyı itmiş. Karşısında rüyada bile görülmeyecek güzellikte bir saray duruyormuş. Büyük salonun duvarında kırk anahtar asılıymış. Kız anahtarları alıp odaları tek tek açmış. Kimi odada gümüş, kimi odada altın, kimi odada ışıl ışıl taşlar varmış.

Kırkıncı odayı açınca durmuş. Odanın ortasında genç bir bey derin bir uykuda yatıyormuş. Yanında incilerle süslü bir yelpaze, göğsünde de bir kâğıt varmış. Kâğıtta şöyle yazıyormuş: "Kim kırk gün yanımda bekler, beni yelpazeler ve dua ederse, kısmetini bulur."

Kız o an kuşun sözünü hatırlamış. "Demek kısmetim buymuş," diye düşünmüş. Yelpazeyi eline almış, gencin başucuna oturmuş. Gece gündüz yelpazelemiş, dua etmiş. Günler geçtikçe yorulmuş ama vazgeçmemiş.

Kırkıncı günün sabahı pencereden dışarı bakınca sarayın önünden geçen bir kız görmüş. "Biraz yardım alsam, yüzümü yıkayıp hazırlansam, uyandığında beni güzel görse," diye düşünmüş. Kızı çağırmış, yelpazeyi ona vermiş: "Ben gelene kadar sen bekle," demiş.

Ama yeni gelen kız kurnazın biriymiş. Kâğıttaki yazıyı okumuş, beklemeye başlamış. Tam o sırada genç bey gözlerini açmış. Karşısında yelpazeli kızı görünce onu kırk gün bekleyen kişi sanmış: "Sen benim kısmetimsin," demiş. Yoksul kadının kızı süslenip geri döndüğünde her şey olup bitmiş. Kurnaz kız da onu göstererek: "Bu da hizmetçimizdir, mutfağa gitsin," demiş. Genç bey hiçbir şey bilmediği için ses çıkarmamış.

Sarı Sabır Taşı

Kız mutfakta çalışmaya başlamış. Kimseye bir şey söylememiş, derdini içine gömmüş. Bir süre sonra bayram gelmiş. Genç bey, saraydaki herkese bayram hediyesi almak istemiş. Önce kurnaz kıza sormuş. O da: "Bana iğne değmemiş, makas kesmemiş bir elbise getir," demiş.

Sonra mutfağa inip kıza sormuş. Kız usulca cevap vermiş: "Bana sarı renkli bir sabır taşı getir, başka bir şey istemem."

Bey uzak bir şehre gitmiş. Elbiseyi kolayca bulmuş ama sabır taşını hiçbir çarşıda bulamamış. Eli boş gemiye binmiş. Gemi denizin ortasına gelince olduğu yerde durmuş; ne ileri gidiyormuş ne geri. Kaptan: "Aramızda sözünü tutmayan biri var," demiş. Bey öne çıkmış: "O benim, bir hediye sözüm vardı." Onu kıyıya bırakmışlar.

Bey kıyıdan yürüye yürüye bir vadiye, vadiden büyük bir pınarın başına varmış. Pınarın taşlarına adımını atar atmaz karşısında kocaman bir pınar cini belirmiş. "Ne istersin?" diye sormuş. Bey: "Sarı bir sabır taşı," demiş. Göz açıp kapayıncaya kadar taş avucundaymış. Bey gemiye dönmüş, gemi de yoluna devam etmiş.

Saraya gelince elbiseyi kurnaz kıza, taşı mutfaktaki kıza vermiş. Ama içini bir merak sarmış: "Bu kız bir taşı ne yapacak?" Bir akşam sessizce mutfağın kapısına gelip beklemiş.

Kız taşı önüne koymuş, ona derdini anlatmaya başlamış. Önce kuşun sözlerini anlatmış, annesiyle nasıl korktuklarını anlatmış. Taş yavaş yavaş şişmeye başlamış. Sonra duvarı, sarayı, kırk günlük bekleyişi anlatmış. Taş daha da şişmiş, sanki içinde bir yürek atıyormuş. En sonunda kurnaz kızın onun yerini nasıl aldığını anlatmış. Taş daha fazla dayanamamış, çatlayıp ufalanmış, avuç dolusu toz olmuş.

Kız ağlayarak: "Sen taş olduğun hâlde bu kadar derde dayanamadın; ben nasıl dayanayım?" demiş. O anda kapı açılmış, genç bey içeri girmiş: "Asıl kısmetim sensin," demiş. "Kırk gün yanımda bekleyen sensin."

Kurnaz kız yalanının ortaya çıktığını görünce utancından yerin dibine girmiş, saraydan uzaklara gitmiş. Yoksul kadın kızına kavuşmuş, düğünler yapılmış. Küçük kuş da arada bir sarayın penceresine konup neşeyle ötmüş: "Ah küçük kız, mutlu kız, sen kısmetini buldun!"

Yeni kelimeler

kısmet

Bir insanın hayatında karşısına çıkacak olan güzel şey, nasip.

yelpaze

Sallanınca serinlik veren, açılıp kapanan el aleti.

sabır taşı

Masallarda insanın derdini dinleyen, dert çok ağırsa çatlayan sihirli taş.

kurnaz

İşini hileyle, başkalarını kandırarak görmeye çalışan.

Masaldan sonra konuşalım

• Kız neden bayram hediyesi olarak bir sabır taşı istedi?
• Gemi neden denizin ortasında durdu?
• Sen üzgün olduğunda derdini kime anlatırsın?
• Bir sabır taşın olsaydı ona ne anlatırdın?

Masal hakkında

Sabır taşı, Türk masallarında sık geçen bir motiftir; "sabır taşı" sözü günlük dilde de yaşar. Bu masalın bir anlatımı, Macar Türkolog Ignác Kúnos'un 19. yüzyılın sonlarında derleyip yayımladığı Türk halk masalları arasındadır. Aynı adı taşıyan farklı masallar da vardır; Eflatun Cem Güney'in yayımladığı "Sabırtaşı" bunlardan biridir. Masal Anadolu'da farklı biçimleriyle anlatılır.

Kúnos'un aktardığı anlatımda kuşun sözü daha karamsardır, kız taşla birlikte bir "sabır bıçağı" da ister ve kendine zarar vermek üzereyken kurtarılır; yalancı kız da sonunda ağır biçimde cezalandırılır. Burada küçük okurlar için bu bölümleri yumuşattık: bıçağı çıkardık, yalancı kız utanıp uzaklaşıyor. Eski metindeki ten rengi vurgusunu da almadık. Aynı derlemeden bir başka masal için Üç Turunç Masalı'na bakabilirsiniz.