Yılan Peri ile Sihirli Ayna Masalı

Kaçan bir selvi ağacının peşine düşen genç bir oduncunun Türk halk masalı. Yolda bir yılan perisinden aldığı küçük ayna onun hayatını değiştirir; ama aynayı geri almak için minik farelerin yardımına ihtiyacı olacaktır.

Bir zamanlar ormanın kıyısındaki küçük bir evde yoksul bir oduncu ile oğlu yaşarmış. Oduncu yaşlanıp elden ayaktan düşünce oğlunu yanına çağırmış: "Oğlum, artık ormana sen gideceksin. İstediğin ağacı kesebilirsin, ama ormanın kenarındaki selviye sakın dokunma."

Delikanlı her gün ormana gidip odun kesmiş, selviye hiç yaklaşmamış. Ama içindeki merak günden güne büyümüş. "Bu ağacın ne sırrı var acaba?" diye düşünmüş. Bir gün baltasını alıp selviye doğru yürümüş. Daha ayağını kaldırır kaldırmaz selvi kendi kendine geri çekilmiş! Delikanlı eşeğine atlayıp ağacın peşine düşmüş, ama bir türlü yetişememiş.

Akşam olunca eşeğini bir ağaca bağlamış, kendisi de sabahı beklemek için ağacın tepesine çıkmış. Sabah aşağı indiğinde eşeği yerinde yokmuş; ipini koparıp ormanın içine kaçmış. "Zararı yok, yürürüm," demiş delikanlı ve selvinin peşinden yürümeye devam etmiş.

Üçüncü gün bir açıklıkta birbiriyle boğuşan bir fil ile koca bir yılan görmüş. Filin uzun dişi yılanın ağzına sıkışmış, ikisi de kurtulamıyormuş. Delikanlıyı görünce ikisi birden yalvarmış. Fil: "Yılanı yok et, sana ne istersen vereyim!" demiş. Yılan ise: "Sadece filin dişinin ucunu kır, bu daha kolay, benim vereceğim ödül de daha büyük olur," demiş.

Delikanlı baltasıyla filin dişinin ucunu kırmış. Fil de yılan da birbirinden kurtulmuş. Fil böğüre böğüre ormanın derinliklerine koşmuş. Yılan ise teşekkür edip delikanlıya ödülünü vereceğine söz vermiş.

Yolda bir pınarın başında durmuşlar. "Ben bu suda yıkanacağım, ne olursa olsun korkma," demiş yılan. Suya dalar dalmaz gök gürlemiş, şimşekler çakmış, fırtına kopmuş. Yılan sudan çıkınca her şey yeniden sakinleşmiş. Delikanlı onun sıradan bir yılan değil, bir yılan perisi olduğunu o zaman anlamış.

"Birazdan annemin evine varacağız," demiş Yılan Peri. "Sana kahve ikram edecek, içme. Yemek verecek, yeme. Kapının köşesinde küçük bir ayna parçası asılı; sen yalnızca onu iste."

Annesi kapıyı açınca Yılan Peri delikanlıyı göstermiş: "Bu benim kardeşim, canımı kurtardı." Kadın kahve, yemek getirmiş, delikanlı hepsini nazikçe geri çevirmiş. "Hiçbir şey istemem," demiş, "yalnızca şu küçük ayna parçasını verirseniz alırım." Kadın vermek istememiş, ama delikanlı çok ısrar edince sonunda razı olmuş.

Delikanlı yolda aynaya bakınca karşısında kocaman bir cin belirmiş: "Emret efendim!" Delikanlı korkudan az kalsın kaçacakmış ama aklını toplayıp yemek istemiş. Bir anda önüne öyle bir sofra kurulmuş ki babasının evinde böylesini hiç görmemiş. Bir daha bakmış ve bir saray istemiş. Göz açıp kapayıncaya kadar padişahınkinden güzel bir saray yükselmiş.

Sonra adı her yerde anılan padişahın kızını görmek istemiş. Cin kızı bir anda saraya getirivermiş. Delikanlı utanmış: "İstersen seni hemen babana geri gönderirim," demiş. Ama kız onun iyi kalbini görmüş, sarayda kalıp onunla evlenmek istemiş.

Kızın babası ise kızının nereye gittiğini bilmiyormuş. Sonunda yaşlı, kurnaz bir kadın ona: "Beni bir sandığa koyup denize atın, kızınızı ben bulurum," demiş. Sandık dalgadan dalgaya sürüklenip delikanlının şehrine varmış. Kadın ağlayıp sızlayarak kendini saraya hizmetçi olarak aldırmış. Bir süre sonra yemeklerin, temizliğin sırrını öğrenmiş: Hepsi o küçük aynadanmış.

Bir gün kurnaz kadın aynayı gizlice almış ve cine iki şey emretmiş: Önce kendisini ve kızı babasının sarayına götürmesini, sonra da delikanlının sarayını ortadan kaldırmasını. Delikanlı eve döndüğünde sarayın yerinde boş bir arsa bulmuş. Yalnızca kızın kedisi oracıkta miyavlıyormuş. Yerde de kızın kediye attığı bir lokma et duruyormuş.

Delikanlı o lokmayı alıp yola düşmüş. Kızın şehrine varınca saray mutfağına çırak olarak girmiş. Bir gün aşçı hastalanınca yemekleri o pişirmiş ve kızın tabağına o küçük lokmayı koymuş. Kız lokmayı görür görmez onun yakında olduğunu anlamış ve kahvesini artık yalnızca bu çırağın getirmesini istemiş. Böylece buluşup aynayı nasıl geri alacaklarını konuşmuşlar.

Ama kurnaz kadın delikanlıyı tanımış. Aynaya bakıp onu eski sarayının boş arsasına geri yollatmış. Orada kedi hâlâ bekliyormuş. Kedi acıktıkça fare kovalıyormuş ve farelerin hâli hiç iyi değilmiş.

Bir gün Farelerin Padişahı delikanlıya gelmiş: "Ne olur yardım et, bu kedi ülkemizi dağıtacak!" Delikanlı: "Yardım ederim," demiş, "ama benim de büyük bir derdim var." Derdini anlatınca fare padişahı bütün fareleri toplamış. Topal bir fare öne çıkmış: "O kadını bilirim. Her akşam ayna parçasını yastığının altına saklar."

Topal fare iki arkadaşını yanına almış. Gece kadın uyuyunca topal fare kuyruğunun ucuyla kadının burnunu gıdıklamış. "Hapşu! Hapşu!" Kadın hapşırırken öbür iki fare yastığın altından aynayı kapmış, topal arkadaşlarını da sırtlarına alıp koşa koşa dönmüşler.

Delikanlı aynayı görünce çok sevinmiş. Farelere teşekkür edip kediyi de yanına almış ki farelere bir daha zarar vermesin. Sonra aynaya bakıp güzel giysiler ve bir at istemiş. Kızın şehrine gidip padişahın huzuruna çıkmış ve her şeyi anlatmış. Kız da onun söylediklerinin doğru olduğunu söylemiş. Padişah kızını ona vermiş. Kurnaz kadın ise oyununun bozulduğunu görünce utancından şehri terk etmiş. Delikanlı ile padişahın kızı da o küçük aynanın yanında mutlu mesut yaşamışlar.

Yeni kelimeler

selvi

Uzun, ince ve sivri biçimli, her mevsim yeşil kalan bir ağaç.

ısrar etmek

Bir şeyi elde etmek için birçok kez istemek, vazgeçmemek.

çırak

Bir ustanın yanında çalışıp onun işini öğrenen kimse.

arsa

Üstünde bina olmayan boş toprak parçası.

Masaldan sonra konuşalım

• Delikanlı Yılan Peri'yi fil ile nasıl ayırdı?
• Yılan Peri, delikanlıya annesinin evinde ne istemesini söyledi?
• Kız, mutfakta delikanlının olduğunu nasıl anladı?
• Senin de bir sihirli aynan olsaydı ondan ilk ne isterdin?

Masal hakkında

Bu masal, Macar Türkolog Ignác Kúnos'un 19. yüzyılın sonlarında Anadolu'da derlediği Türk halk masalları arasında yer alır; derlemenin 1896 tarihli İngilizce çevirisinde "The Serpent-Peri and the Magic Mirror" adıyla geçer. Dilekleri yerine getiren sihirli bir eşyanın çalınması ve hayvanların yardımıyla geri alınması, Anadolu'da farklı biçimleriyle anlatılan bir masal kalıbıdır.

Kúnos'un aktardığı anlatımda oduncu ölür, eşek gece parçalanır, yılan da fili yutar; sonda delikanlı sarayı askerle kuşatır, kurnaz kadın da cezalandırılır. Burada küçük okurlar için bu sahneleri yumuşattık: baba yalnızca yaşlanır, eşek kaçar, fil ormana koşar, kadın da utanıp şehri terk eder. Kızın kendi isteğiyle sarayda kaldığını da biz ekledik. Eski metinde cinin ten rengine yapılan vurguyu almadık. Aynı derlemeden bir başka masal için Sihirli Sarık, Kırbaç ve Halı Masalı'na bakabilirsiniz.