Tilki ile Yılan Masalı

Birlikte yola çıkan bir tilki ile bir yılanın Türk halk masalı. Bir derenin ortasında, iki arkadaştan hangisinin gerçekten dost olduğu ortaya çıkıyor.

Vaktiyle, dağların eteğinde, ormanın kıyısında bir tilki ile bir yılan yaşarmış. Tilki kızıl tüylü, kabarık kuyruklu, gözleri ışıl ışıl bir hayvanmış. Yılan ise ince uzun, yeşil benekli, sessiz sedasız dolaşan biriymiş. Tilki gününü ormanda koşup oynayarak, yılan ise taşların arasında güneşlenerek geçirirmiş. Bunlar bir gün aynı düz taşın üstünde güneşlenmek isterken karşılaşmışlar. İkisi de bir an durup birbirine bakmış.

"Merhaba komşu," demiş tilki, "bu taş ikimize de yeter, gel beraber ısınalım."

"Merhaba," demiş yılan, "ne iyi kalpli bir tilkisin sen."

O günden sonra ikisi sık sık buluşmaya başlamış. Tilki ormanda duyduğu haberleri anlatırmış: hangi ağacın meyvesi olgunlaşmış, hangi tavşan kaç yavru yapmış, ayı amca kış uykusundan ne zaman uyanacakmış. Yılan da taşların altında, otların arasında gördüklerini anlatırmış. Zamanla birbirlerine "kardeş" demeye başlamışlar.

Bir sabah tilki demiş ki: "Yılan kardeş, bu orman bize dar gelmeye başladı. Dağın öbür yanında çok güzel bir vadi varmış, çayırları yemyeşil, suları buz gibiymiş. Gel, birlikte gidip görelim."

Yılan hemen kabul etmiş: "Seninle olduktan sonra nereye olsa gelirim."

İki arkadaş yola koyulmuşlar. Tilki önden seke seke yürüyor, yılan da arkasından kıvrıla kıvrıla geliyormuş. Yol boyunca konuşmuşlar, gülmüşler. Tilki arada bir durup yılanı beklemiş, yılan da tilkiye çalıların arasındaki kestirme yolları göstermiş. Öğle olunca bir ağacın gölgesinde dinlenmişler. Akşam olunca bir kayanın kovuğunda yan yana uyumuşlar.

O gece gökyüzü yıldızlarla doluymuş. Tilki sırtüstü uzanmış, yıldızları sayıyormuş. "Yılan kardeş," demiş, "sence iyi bir arkadaş nasıl olur?"

Yılan biraz düşünmüş. "İyi arkadaş, arkadaşının yükünü taşır," demiş. "Zor günde onu yalnız bırakmaz."

"Doğru söylersin," demiş tilki, "bir de arkadaşına hiçbir zaman kötülük düşünmez." Yılan bu söze bir şey dememiş, başını kovuğun karanlığına çevirip uyumuş. Tilki ise onun sessizliğini yorgunluğa vermiş.

Sabah olunca yine yola düşmüşler. Bir çayırdan geçerken kelebeklerin peşinden koşan tilki, yılanın yavaş kaldığını görünce adımlarını küçültmüş. Bir yokuşu çıkarken yılan yorulunca tilki onu bir taşın gölgesinde bekletmiş, kendisi önden gidip yolun devamına bakmış. "Az kaldı," demiş, "vadinin kokusu buraya kadar geliyor."

Ertesi gün öğleye doğru önlerine bir çay çıkmış. Çay geniş değilmiş ama suyu hızlı akıyormuş; taşların arasından köpürerek geçiyormuş. Vadi de tam karşı kıyıda başlıyormuş.

Tilki önce kıyıda durup suya bakmış. Akıntı hızlıymış ama derin değilmiş; dikkatli yüzerse karşıya geçebileceğini anlamış. "Ben önden gidip bakayım," diye düşünmüş ve suya girmiş. Birkaç adım atınca arkasından bir ses duymuş.

"Tilki kardeş!" diye sesleniyormuş yılan. "Sen karşıya geçiyorsun da ben burada tek başıma ne yaparım? Ben suda senin kadar iyi yüzemem, akıntı beni sürükler. Bırak boynuna dolanayım, beni de öbür tarafa taşı. Orada yine yan yana yürürüz."

Tilki geri dönmüş. "Olur kardeşim," demiş, "arkadaş arkadaşı yolda bırakır mı hiç?" Yılan tilkinin boynuna dolanmış, tilki de suya dalmış.

Su soğukmuş, akıntı güçlüymüş. Tilki bacaklarını var gücüyle çırpıyor, başını suyun üstünde tutmaya çalışıyormuş. Tam çayın ortasına geldiklerinde tilki boynunda bir sıkışma hissetmiş. Yılan halkalarını yavaş yavaş daraltıyormuş.

"Kardeşim," demiş tilki, nefesi daralarak, "galiba suyun soğuğundan ürktün, boynumu fazla sardın. Azıcık gevşet, nefes alamıyorum, ikimiz birden batacağız."

Yılan hiç aldırmamış. Sıkmaya devam etmiş. Tilki o an anlamış ki bu sıkış korkudan değilmiş. Yılan, suyun ortasında, arkadaşına kötülük etmeye karar vermiş.

Tilki telaşlanmamış, aklını kullanmış. Sesini tatlılaştırıp: "Kardeşim, gel küs kalmayalım. Başını bana doğru uzat da çenenin altındaki o güzel kırmızı lekeyi bir öpeyim," demiş.

Yılan bu sözlere kanmış, boynunu uzatmış.

"Az daha yaklaş," demiş tilki. "Az daha... Hah, şöyle..."

Yılanın başı tam tilkinin ağzının hizasına geldiğinde tilki dişleriyle yılanın başını sıkıca kavramış. Yılan şaşırıp kalmış, halkaları gevşemiş. Tilki derin bir nefes almış ve yılanı ağzında tutarak karşı kıyıya kadar yüzmüş.

Karaya çıkınca yılanı kuru toprağa bırakmış. Yılan korkudan ve utançtan dümdüz uzanmış, kıpırdayamamış. Tilki ona bakıp şöyle demiş:

"Bak, şimdi ne kadar düz duruyorsun. Keşke arkadaşlığın da böyle düz, böyle doğru olsaydı. Ben seni sırtımda taşıdım, sen bana kötülük düşündün. İçi kıvrık bir dostluk, sonunda insanı da dostunu da yolda bırakır."

Yılan hiçbir şey diyememiş. Başını önüne eğip otların arasına süzülmüş ve bir daha tilkinin karşısına çıkmamış. Tilki de silkinip tüylerini kurutmuş, yemyeşil vadiye doğru yürümüş.

Vadi gerçekten de anlatıldığı kadar güzelmiş. Çayırlar diz boyu, sular buz gibi, ağaçlar meyve doluymuş. Tilki bir pınarın başına oturup soluklanmış. Yolculuğa iki kişi başlamış, tek başına bitirmiş; ama içinde bir pişmanlık yokmuş. Arkadaşına iyilik etmiş, kendini de akıllıca korumuş. "Bundan sonra arkadaşlarımı daha dikkatli seçeceğim," demiş kendi kendine, "ama iyilik yapmaktan da vazgeçmeyeceğim." Sonra kuyruğunu kabartıp yeni evini keşfetmeye koyulmuş.

Yeni kelimeler

çay

Burada içilen çay değil, küçük akarsu, dere anlamında.

akıntı

Suyun bir yöne doğru akışı ve bu akışın gücü.

halka

Burada yılanın vücudunu dolarken oluşturduğu yuvarlak kıvrımlar.

kovuk

Ağaç gövdesinde ya da kayada oluşmuş oyuk.

Masaldan sonra konuşalım

• Tilki yılanı neden sırtına almayı kabul etti?
• Tilki yılanın kötü niyetini anlayınca nasıl bir yol buldu?
• Sence iyi bir arkadaşın en önemli özelliği nedir?
• Sen tilkinin yerinde olsaydın karşı kıyıda yılana ne söylerdin?

Masal hakkında

"Tilki ile Yılan", Pertev Naili Boratav'ın Anadolu ve Türk dünyasından derlediği masalları bir araya getirdiği "Az Gittik Uz Gittik" adlı kitapta yer alan kısa bir hayvan masalıdır. Hayvanların insan gibi konuşup davrandığı bu tür masallar, kısa bir olay üzerinden bir öğüt verir.

Boratav'ın kitabındaki anlatım çok kısadır ve sonu daha serttir: tilki yılanı ısırır, yılan ölür. Burada küçük okurlar için iki arkadaşın tanışmasını ve yolculuğunu biraz genişlettik, sonu da yumuşattık: tilki yılanı yalnızca başından kavrayıp karaya bırakıyor, yılan utanıp uzaklaşıyor. Hayvanların başrolde olduğu bir başka masal için Karga Peri Masalı'na bakabilirsiniz.