Parayı Veren Düdüğü Çalar (Nasreddin Hoca Hikâyesi)

Nasreddin Hoca çarşıya gideceğini söyleyince mahallenin çocukları etrafını sarar. Hepsi ondan bir düdük ister ama yalnızca biri eline para tutuşturur.

Sabahın erken saatleriydi. Hoca eşeğini ahırdan çıkarmış, semerini bağlıyordu. Bugün şehrin büyük çarşısına gidecek, evin eksiklerini alacaktı. Eşek sabırsızca kulaklarını oynatıyor, arada bir anırıyordu.

Eşeğin sesini duyan mahallenin çocukları sokağa döküldü. Kimi elinde çember, kimi cebinde misketlerle koşa koşa geldiler.

"Hoca Efendi! Hoca Efendi! Nereye gidiyorsun?"

"Çarşıya gidiyorum çocuklar," dedi Hoca, gülümseyerek.

Çocukların gözleri parladı. Çarşı demek, renkli oyuncaklar, şekerler, tahta atlar, bir de en sevdikleri şey, cıvıl cıvıl öten düdükler demekti.

"Hoca'm, bana bir düdük getirir misin?" dedi biri.

"Bana da! Bana da!" diye bağrıştı öbürleri.

"Benimki kırmızı olsun!"

"Benimki kuş şeklinde olsun, öttükçe kanatları sallansın!"

Hoca hepsini tek tek dinledi, başını salladı. Çocukların her biri düdüğünün nasıl olacağını anlatıp duruyordu. Ama aralarından yalnızca bir tanesi, en arkada sessizce bekleyen ufak tefek bir çocuk, öne çıktı. Avucunu açtı, içindeki bozuklukları Hoca'ya uzattı. Bu paraları günlerdir biriktirmişti, avucunda ısınmışlardı.

"Hoca Efendi, bu para benim düdüğüm için. Bana da bir düdük alır mısın?"

Hoca parayı aldı, cebine koydu ve çocuğun başını okşadı. Sonra eşeğine bindi, "Hadi bakalım," diyerek yola koyuldu. Çocuklar arkasından el salladı.

Çarşı her zamanki gibi cıvıl cıvıldı. Hoca önce bakkala uğradı, tuz, şeker, bir okka da pirinç aldı. Sonra oyuncakçının tezgâhına geldi. Tezgâhta tahta arabalar, renkli toplar, kırmızılı mavili düdükler diziliydi. Hoca cebindeki paraları çıkardı, düdüklerden birini seçti ve heybesine koydu. Sonra eşeğinin başını çevirip eve doğru yola düştü.

Akşama doğru Hoca'nın eşeği mahallenin başında göründü. Çocuklar yine dört bir yandan koşup geldi.

Bütün gün Hoca'yı beklemişlerdi. Kimisi kapı eşiğinde oturup yolu gözlemiş, kimisi her eşek sesi duyduğunda sokağa fırlamıştı. Şimdi hepsi nefes nefese eşeğin etrafını sarmış, gözlerini Hoca'nın heybesine dikmişti.

"Hoca Efendi, düdüklerimizi getirdin mi?"

Hoca eşekten indi, heybesine elini attı ve içinden tek bir düdük çıkardı. Düdüğü sabah parasını veren çocuğa uzattı. Çocuk sevinçle düdüğü dudaklarına götürdü, öttürdü. Tatlı bir ses bütün sokağa yayıldı.

Öteki çocuklar şaşırdı: "Peki ya bizimkiler? Bizim düdüklerimiz nerede?"

Hoca hepsine şefkatle baktı ve şöyle dedi: "Çocuklar, hepiniz bana düdük ısmarladınız, ama yalnızca o bana düdük parası verdi. Ne yapalım, parayı veren düdüğü çalar!"

Çocuklar önce biraz bozuldular, sonra birbirlerine bakıp güldüler. Hoca haklıydı. Düdüğünü alan çocuk ise akşam yemeğine kadar sokakta öttürüp durdu.

Yeni kelimeler

semer

Eşeğin sırtına yük taşımak ya da binmek için konan eyer.

heybe

İki gözlü, omuza ya da hayvanın sırtına atılan kumaş çanta.

ısmarlamak

Birinden bir şeyi alıp getirmesini istemek.

Masaldan sonra konuşalım

• Hoca neden yalnızca bir düdük getirdi?
• Para vermeyen çocuklar ne hissetmiş olabilir?
• "Parayı veren düdüğü çalar" sözünü başka nerede kullanabiliriz?
• Sen o çocuklardan biri olsaydın, ertesi gün ne yapardın?

Masal hakkında

Bu Nasreddin Hoca fıkrası, Türkçede çok kullanılan "Parayı veren düdüğü çalar" atasözüyle birlikte anılır. Söz bugün, bir işin masrafını ya da sorumluluğunu kim üstlenirse kararın da onun olacağını anlatmak için söylenir. Fıkra Anadolu'da farklı ayrıntılarla anlatılır ama sonu hep aynıdır.

Hoca'nın eşeğiyle yaşadığı başka bir komik anı için Eşeğe Ters Binmek fıkrasını okuyabilirsiniz.