Nasreddin Hoca: Eşeğe Ters Binmek

Nasreddin Hoca bir gün öğrencileriyle birlikte yola çıkar. Ama eşeğine öyle bir biner ki, gören herkes şaşkınlıktan durup ona bakar.

Akşehir'de sabahın ilk ışıkları damların üstüne düşerken Hoca'nın öğrencileri medresenin kapısında toplanmıştı. O gün Hoca'yla birlikte komşu bir köyde verilecek bir sohbete gideceklerdi. Kimi elinde kitap, kimi omzunda heybe, hepsi neşeyle bekleşiyordu.

Biraz sonra Hoca eşeğini yularından tutup avluya çıkardı. Eşek kulaklarını dikmiş, yola çıkmaya hazırdı. Öğrenciler Hoca'nın eşeğe binişini izliyordu. Hoca bir ayağını üzengiye koydu, kendini yukarı çekti ve... eşeğin sırtına ters oturdu! Yüzü eşeğin kuyruğuna, sırtı eşeğin başına dönüktü.

Öğrenciler önce birbirlerine baktı, sonra gülmemek için ellerini ağızlarına kapadılar. Hoca ise hiçbir şey olmamış gibi, "Hadi bakalım evlatlar, düşün peşime," dedi.

Öğrencilerden biri yanındakinin kulağına fısıldadı: "Hocamız yanlışlıkla mı ters bindi acaba?" Öteki omuz silkti: "Hiç sanmam. Hocamız ne yaparsa bir bildiği vardır." Yine de hiçbiri sormaya cesaret edemedi. Hoca'nın yüzündeki sakin gülümseme, her şeyin yolunda olduğunu söylüyor gibiydi.

Eşek yola koyuldu. Öğrenciler de arkasından yürümeye başladı. Hoca onlara bakıyor, onlar da Hoca'ya bakıyordu. Yol boyunca Hoca'nın yüzü hep öğrencilerine dönüktü.

Toprak yol bağların arasından kıvrılıp gidiyordu. Kenarlarda kuşlar ötüşüyor, uzaktan bir çobanın kavalı duyuluyordu. Hoca eşeğin üstünde hafif hafif sallanırken öğrencilerine sorular soruyor, onların cevaplarını dinliyordu. Eşek ise yolu ezbere biliyormuş gibi, kimse onu yönlendirmeden ağır ağır ilerliyordu.

Köyün sokaklarından geçerken kapı önlerinde oturan kadınlar fısıldaştı. Çeşme başındaki çocuklar parmakla gösterdi. Bahçesini sulayan yaşlı bir adam elindeki kovayı bırakıp gözlerini ovuşturdu: "Yahu bu Hoca eşeğe ters binmiş!"

Sonunda öğrencilerden en cesuru dayanamadı. Adımlarını hızlandırıp Hoca'nın yanına yaklaştı:

"Hocam, kusura bakmayın ama soracağım. Neden eşeğe ters bindiniz? Bütün köy bize bakıyor."

Hoca gülümsedi, sakalını sıvazladı ve sakin bir sesle anlattı:

"Bak evladım, şöyle düşün. Eğer eşeğe düz binseydim, sizler arkamdan gelirken sırtım size dönük olurdu. Bu, size karşı saygısızlık olurdu. Eğer sizler benim önümden yürüseydiniz, bu sefer sizin sırtınız bana dönük olurdu. Bu da hocanıza karşı saygısızlık olurdu. Ben de oturdum düşündüm, en doğrusu bu dedim. Böylece hem ben sizin yüzünüzü görüyorum hem siz benim yüzümü görüyorsunuz. Kimse kimseye arkasını dönmüyor!"

Öğrenci bir an durdu, düşündü. Sonra kahkahayı patlattı. Ötekiler de ona katıldı. Hoca'nın garip görünen bu davranışının ardında öyle bir düşünce vardı ki kimse karşı çıkamadı.

Böylece kafile yoluna devam etti: Önde, sabırlı eşeğin sırtında ters oturmuş, öğrencileriyle sohbet eden Hoca; arkada da gülüşerek yürüyen öğrenciler.

Yeni kelimeler

medrese

Eskiden öğrencilerin ders okuduğu okul.

üzengi

Binicinin ayağını koyduğu, eyerin iki yanında sarkan halka.

yular

Hayvanın başına geçirilen, onu tutup yürütmeye yarayan ip ya da kayış.

kafile

Birlikte yolculuk eden insan topluluğu.

Masaldan sonra konuşalım

• Köylüler Hoca'yı ters binmiş görünce neler düşünmüş olabilir?
• Hoca eşeğe neden ters bindiğini nasıl açıkladı?
• Garip görünen bir davranışın nedenini sormadan biriyle alay etmek doğru mu?
• Sen Hoca'nın öğrencisi olsaydın, onun yerine nasıl bir çözüm bulurdun?

Masal hakkında

Eşeğine ters binmiş Nasreddin Hoca, fıkraların en tanınan görüntülerinden biridir. Hoca'nın pek çok çiziminde eşeğine ters oturmuş olarak gösterilmesi bu fıkradan gelir. Fıkra, ilk bakışta saçma görünen bir davranışın ardındaki nükteyi anlatır.

Nasreddin Hoca'nın genellikle 13. yüzyılda yaşadığı kabul edilir; türbesi Akşehir'dedir. Hoca'nın eşeğiyle yaşadığı bir başka hikâye için Dünyanın Merkezi fıkrasını okuyabilirsiniz.