Bilenler Bilmeyenlere Anlatsın (Nasreddin Hoca Hikâyesi)

Akşehirliler bir gün Nasreddin Hoca'dan kendilerine vaaz vermesini isterler. Hoca kürsüye çıkar ama konuşmaya başlamadan önce onlara tuhaf bir soru sorar.

Cuma günüydü. Akşehir'deki caminin avlusunda serin bir rüzgâr esiyor, şadırvandan şırıl şırıl su akıyordu. Kasabanın ileri gelenleri Hoca'nın yanına geldi.

"Hoca Efendi," dediler, "bugün bize bir vaaz versen de dinlesek. Senin sözlerin hem akıllıca hem tatlı olur."

Hoca pek hazırlıklı değildi ama kırmak da istemedi. "Peki," dedi, "gelin bakalım."

Cemaat yerlerine oturdu. Hoca yavaş adımlarla kürsüye çıktı, sakalını sıvazladı, herkesi tek tek süzdü. Sonra yüksek sesle sordu:

"Ey cemaat! Size şimdi ne anlatacağımı biliyor musunuz?"

Herkes birbirine baktı. "Hayır Hoca Efendi, bilmiyoruz," dediler.

Hoca kaşlarını kaldırdı: "Ne anlatacağımı bilmeyen insanlara ben ne anlatayım?" Ve kürsüden inip evine gitti.

Cemaat şaşkın şaşkın birbirine baktı. Kimi omuz silkti, kimi başını kaşıdı. Camiden çıkarken herkes aynı şeyi konuşuyordu: "Hoca bize ne demek istedi acaba?" Kahvehanede, çarşıda, çeşme başında bütün hafta bu konu konuşuldu.

Ertesi cuma yine toplandılar. Bu sefer aralarında konuşup bir plan yapmışlardı. Hoca kürsüye çıkıp aynı soruyu sordu:

"Size ne anlatacağımı biliyor musunuz?"

Bu kez hepsi bir ağızdan bağırdı: "Biliyoruz Hoca Efendi, biliyoruz!"

Hoca gülümsedi: "Madem biliyorsunuz, o zaman benim anlatmama ne gerek var?" Ve yine kürsüden indi, evinin yolunu tuttu.

Cemaatin ağzı açık kaldı. Ön sırada oturan yaşlı bir adam, "Bu Hoca bizimle oyun oynuyor," diye söylendi. Yanındaki genç ise gülmeden edemedi: "Ama haksız da sayılmaz, değil mi?" Camiden çıkanlar yine kümeler hâlinde toplanıp konuştu. Kimi kızıyor, kimi gülüyor, ama herkes bir sonraki cumayı merakla bekliyordu.

Akşehirliler bu sefer iyice şaşırdılar. "Bilmiyoruz dedik, olmadı. Biliyoruz dedik, yine olmadı. Ne yapacağız?" diye kafa kafaya verdiler. Uzun uzun düşündüler. Sonunda içlerinden biri, "Buldum!" dedi. "Yarımız biliyoruz desin, yarımız bilmiyoruz desin. Bakalım Hoca o zaman ne yapacak?"

Bir hafta sonra cami yine tıklım tıklımdı. Herkes merakla bekliyordu. Kadınlar kafes arkasından, çocuklar kapı aralığından bakıyordu. Bu sefer Hoca'nın kaçacak yeri yok, diye düşünüyorlardı. Hoca kürsüye çıktı, boğazını temizledi ve sordu:

"Ey cemaat, size ne anlatacağımı biliyor musunuz?"

Caminin sağ tarafı "Biliyoruz!" diye bağırdı. Sol tarafı "Bilmiyoruz!" diye cevap verdi.

Cemaat bu kez Hoca'yı köşeye sıkıştırdıklarından emindi. Herkes nefesini tutmuş, onun ne diyeceğini bekliyordu.

Hoca hiç istifini bozmadı. Ellerini açıp tatlı tatlı gülümsedi: "Çok güzel! O hâlde bilenler bilmeyenlere anlatsın!"

Ve üçüncü kez kürsüden inip, cübbesini savura savura evine gitti. Arkasında, birbirine bakıp kahkahalarla gülen bir cemaat bıraktı.

Yeni kelimeler

vaaz

Camide halka dini ve ahlaki konularda yapılan konuşma.

kürsü

Konuşma yapan kişinin çıktığı, yerden yüksekçe oturak ya da basamak.

cemaat

Camide bir araya gelen insan topluluğu.

istifini bozmamak

Hiç telaşlanmadan sakin kalmak.

Masaldan sonra konuşalım

• Cemaat Hoca'ya her seferinde nasıl bir cevap verdi?
• Hoca son seferde neden "Bilenler bilmeyenlere anlatsın" dedi?
• Sen bildiğin bir şeyi bir arkadaşına hiç öğrettin mi?
• Sen o cemaatin içinde olsaydın, Hoca'nın sorusuna ne cevap verirdin?

Masal hakkında

Bu fıkra, Nasreddin Hoca'nın hazırcevaplığını en iyi gösteren fıkralardan biridir ve Anadolu'da çok sevilerek anlatılır. Fıkranın sonundaki "Bilenler bilmeyenlere anlatsın" sözü, bilgiyi paylaşmanın önemini esprili bir dille anlatmak için bugün de kullanılır.

Nasreddin Hoca'nın genellikle 13. yüzyılda yaşadığı kabul edilir; rivayete göre Sivrihisar'a bağlı Hortu köyünde doğmuş, sonra Akşehir'e yerleşmiştir. UNESCO, 1996 yılını Nasreddin Hoca'yı anma yılı olarak ilan etmiştir. Hoca'nın bir başka hazırcevaplığını Dünyanın Merkezi fıkrasında okuyabilirsiniz.