Nasreddin Hoca: Dünyanın Merkezi Neresi?

Kendini çok bilgili sanan bir adam, Nasreddin Hoca'yı zor bir soruyla mahcup etmek ister. Ama Hoca'nın cevabı herkesi şaşırtır.

Akşehir çarşısı o gün her zamankinden kalabalıktı. Kalaycıların çekiç sesleri, bakkalların bağrışları, kahvehaneden yükselen çay bardağı şıngırtıları birbirine karışıyordu. Nasreddin Hoca da eşeğine binmiş, ağır ağır çarşının ortasından geçiyordu.

Kahvehanenin önünde, ipek kaftanlı, burnu havada bir adam oturuyordu. Uzak şehirlerde okumuş, çok kitap görmüştü. Herkese bunu anlatmayı da çok severdi. Konuşurken sık sık kitaplardan, uzak ülkelerden, büyük bilginlerden söz eder, karşısındakilerin bunları bilmediğini görünce keyiflenirdi. Çarşının esnafı onun bu hâllerinden pek hoşlanmazdı ama kimse de bir şey diyemezdi. Hoca'yı görünce yanındakilere göz kırptı: "Şimdi görün, şu meşhur Hoca'ya öyle bir soru soracağım ki cevap veremeyecek."

Ayağa kalktı, Hoca'nın yolunu kesti: "Hoca Efendi, bir dakika! Herkes senin çok akıllı olduğunu söylüyor. Bakalım öyle mi? Söyle bana, dünyanın merkezi neresidir?"

Çarşıdakiler işlerini bırakıp etraflarına toplandı. Bakkal terazisini, kalaycı çekicini elinden bıraktı. Herkes Hoca'nın ne diyeceğini merak ediyordu. Çünkü bu, kimsenin bilemeyeceği bir soruydu.

Kalabalığın içinden biri fısıldadı: "Bu soruya kim cevap verebilir ki? Dünya koskocaman, ucu bucağı yok." Bir başkası, "Hoca bu sefer zor durumda kaldı," dedi. Kahveci bile elindeki tepsiyi bırakmış, kapının önüne çıkmıştı. Kendini beğenmiş adam kollarını kavuşturmuş, keyifle gülümsüyordu. "Hadi Hoca Efendi," dedi, "bekliyoruz. Yoksa bilmiyor musun?"

Hoca hiç telaşlanmadı. Eşeğinin üstünde biraz doğruldu, etrafına bir göz gezdirdi. Önce gökyüzüne baktı, sonra uzaktaki dağlara, sonra da ayaklarının dibindeki toza. Sanki aklından büyük hesaplar yapıyormuş gibi parmaklarını tek tek saydı. Kalabalık nefesini tutmuştu. Sonra eşeğinin sol ön ayağının bastığı yeri parmağıyla gösterdi:

"Dünyanın merkezi tam burası. Eşeğimin sol ön ayağının bastığı yer."

Adam önce şaşırdı, sonra güldü: "Hadi canım Hoca Efendi! Nereden biliyorsun bunu? Nasıl bu kadar emin olabilirsin?"

Hoca omuzlarını silkti, gözlerinin içi gülerek cevap verdi:

"İnanmıyorsan buyur ölç. Bir karış fazla ya da eksik çıkarsa gel bana söyle."

Adam ağzını açtı ama söyleyecek bir şey bulamadı. Koca dünyayı nasıl ölçecekti? Hangi ip, hangi arşın yeterdi buna? Etraftakiler kıkır kıkır gülmeye başladı. Kalaycı bıyık altından sırıttı, bakkal kahkahayı bastı.

Kendini beğenmiş adam kızardı, kaftanının eteklerini toplayıp sessizce kahvehaneye geri döndü. Hoca ise eşeğinin boynunu okşadı: "Hadi bakalım dünyanın merkezi, yürü," dedi. Eşek de sanki her şeyi anlamış gibi bir kez anırıp yola koyuldu. Çarşı bir süre daha bu sohbetle çalkalandı durdu.

Yeni kelimeler

merkez

Bir şeyin tam ortası.

kalaycı

Bakır kapları kalayla kaplayıp parlatan usta.

arşın

Eskiden uzunluk ölçmek için kullanılan, yaklaşık bir kol boyu ölçü.

mahcup etmek

Birini utandırmak, söyleyecek söz bulamaz hâle getirmek.

Masaldan sonra konuşalım

• Adam neden Hoca'ya böyle zor bir soru sordu?
• Hoca'nın cevabı neden kimse tarafından yanlışlanamadı?
• Birini utandırmaya çalışmak sence güzel bir davranış mı?
• Biri sana "Dünyanın merkezi neresi?" diye sorsa, sen nasıl esprili bir cevap verirdin?

Masal hakkında

Bu fıkra, Nasreddin Hoca'nın cevabı olmayan sorulara verdiği nükteli karşılıklara güzel bir örnektir. Anadolu'da farklı biçimleriyle anlatılır; soruyu soran kişi her anlatımda aynı olmasa da Hoca'nın cevabı hep aynıdır. Hoca burada, kanıtlanması imkânsız bir soruya yine kanıtlanması imkânsız bir cevapla karşılık verir; nükte de buradan doğar.

Hoca'nın eşeğiyle ilgili bir başka fıkra için Eşeğe Ters Binmek hikâyesini okuyabilirsiniz.