Keloğlan ile Dev Masalı

Kışa odunsuz giren Keloğlan, ormanda koca bir devle karşılaşır. Gücü devin yanında bir hiçtir ama aklı hep yanındadır; bu Anadolu masalı, zekânın kaba kuvvete nasıl üstün geldiğini anlatır.

Evvel zaman içinde, dağ eteğindeki küçük bir köyde Keloğlan ile anası yaşarmış. Evleri küçük, kilerleri boşmuş ama birbirlerine olan sevgileri dağlar kadar büyükmüş. O yıl kış erken gelmiş. Bir sabah ana oğul uyandıklarında ocakta tek bir çıra bile kalmadığını görmüşler.

Anası yün şalına sarınıp içini çekmiş: "Oğul, odunumuz bitti. Bu soğukta nasıl ederiz?"

Keloğlan hemen ayağa fırlamış: "Sen hiç üzülme anacığım. Ben dağa çıkar, sırtım taşıyabildiği kadar odun getiririm."

Anası bir yandan sevinmiş, bir yandan korkmuş. "Aman yavrum, dağın tepesindeki o sık ormana sakın gitme. Orası devin ormanıymış, derler." Sonra bir bohçaya biraz ekmek, bir parça da yumuşacık beyaz peynir koyup oğluna uzatmış. "Al bunu, acıkırsan yersin."

Keloğlan baltasını omzuna, bohçasını beline bağlayıp yola koyulmuş. Yürümüş, yürümüş; köyün yakınındaki ağaçların hepsi kesilmiş, kuru dal bile kalmamış. Mecbur, yukarıya, o sık ormana kadar tırmanmış.

Yolda dikenli bir çalılığa takılmış küçük bir serçe görmüş. Kuşcağız çırpındıkça daha çok dolanıyormuş. Keloğlan dikenleri tek tek ayırıp kuşu kurtarmış. Serçe öyle korkmuş ki uçmamış, Keloğlan'ın cebine sokulup oracıkta ısınmaya başlamış. "Peki," demiş Keloğlan gülerek, "biraz ısın, sonra yoluna gidersin."

Ormana varınca Keloğlan, kurumuş bir ağaca baltasını vurmuş. Daha ikinci vuruşta yer sallanmış, dallar titremiş. Ağaçların arasından, başı bulutlara değen kocaman bir dev çıkmış.

"Kim o benim ağaçlarımı kesen?" diye gürlemiş dev. Sesinden kuşlar havalanmış.

Keloğlan'ın dizleri titremiş ama hemen kendini toplamış. "Korkunu ona gösterme," demiş içinden, "aklını kullan."

"Benim," demiş, dimdik durarak. "Anam üşüyor, biraz kuru odun lazım."

Dev kahkahayı basmış. "Sen mi? O küçücük hâlinle benim ormanıma mı geldin? Bak bakalım, şunu yapabilir misin?" Yerden yumruk büyüklüğünde bir taş almış, avucunda sıkmış. Taş un ufak olup toz gibi dökülmüş.

Keloğlan hiç istifini bozmamış. "Bu mu? Sen taşı toz ettin ama ben taşın suyunu çıkarırım." Eğilip yerden bir taş alır gibi yapmış, ama aslında bohçasındaki beyaz peyniri avucuna saklamış. Sıkınca peynirin suyu damla damla yere akmış.

Dev gözlerini kocaman açmış. "Taştan su çıkardı!" diye mırıldanmış.

"Bir daha deneyelim," demiş dev, biraz bozularak. Bir taş alıp öyle bir fırlatmış ki taş gözden kaybolmuş, epey sonra uzaktaki tepeye düşmüş. "Hadi bakalım, sen de at!"

Keloğlan elini cebine atmış, sanki bir taş alıyormuş gibi serçeyi avucuna almış. Kolunu geriye çekip fırlatmış. Serçe ısınmış, korkusu geçmiş; kanatlarını açıp göğe doğru uçmuş, uçmuş, ta uzaklarda gözden kaybolmuş.

Dev beklemiş, beklemiş, taş bir türlü yere düşmemiş. "Senin taşın nereye gitti?" diye sormuş sonunda.

"Benim attığım taş kolay kolay düşmez," demiş Keloğlan. "Herhâlde akşama doğru iner."

Dev şaşkınlıkla başını kaşımış. "Sen küçük ama güçlü birine benziyorsun. Gel, bizim eve gidelim, birlikte yemek yiyelim."

Keloğlan geri çevirmeye korkmuş, devin peşine düşmüş. Devin evi bir mağaranın içindeymiş. Kapının önünde kocaman bir kazan, yanında da bir ev büyüklüğünde su tulumu duruyormuş.

Dev tulumu göstermiş: "Şu tulumu pınardan doldurup getir de çorbayı pişirelim."

Keloğlan tuluma bakmış; o tulumu boşken bile kıpırdatamazmış. Hemen bir kürek alıp pınarın başına gitmiş, etrafını kazmaya başlamış.

Dev arkasından koşup gelmiş. "Ne yapıyorsun sen?"

"Her gün tulumla su taşımak bana göre değil," demiş Keloğlan. "Pınarı yerinden söküp kapının önüne koyacağım. Sonra istediğin kadar içersin."

Dev telaşlanmış. "Aman, dur! Pınarımı bozarsın, sonra su bulamam. Ben getiririm suyu!" Tulumu kendisi doldurup sırtında taşımış.

Biraz sonra dev bir ip uzatmış. "Bari ormandan bir ağaç getir, ocağı yakalım."

Keloğlan ipi alıp ormana gitmiş, ipi ağaçların arasına germeye başlamış. Bir ağaçtan ötekine, ondan ötekine dolamış durmuş.

"Bu sefer ne yapıyorsun?" diye sormuş dev, iyice meraklanarak.

"Tek tek ağaç taşımakla vakit kaybetmem. Bütün ormanı bir ipe bağlayıp hepsini birden çekeceğim."

Dev ellerini başına koymuş. "Yapma! Ormanım biter! Ben getiririm odunu!" Ve koca bir kütüğü kendisi taşımış.

Akşam yemekten sonra dev, Keloğlan'ı süzüp düşünmüş: "Bu çocuk taştan su çıkarıyor, attığı taş düşmüyor, pınarı yerinden sökmeye, ormanı ipe bağlamaya kalkıyor. Böylesi burada kalırsa ne pınarım kalır ne ormanım."

Ertesi sabah dev, Keloğlan'ın karşısına geçip yumuşak bir sesle konuşmuş: "Kardeşim, sen burada sıkılırsın. Anan da seni bekler. Ben sana sırtının taşıyabileceğinden fazla odun vereyim, bir kese de altın vereyim. Yeter ki gidip anana iyi bak."

Keloğlan biraz düşünür gibi yapmış. "Olur," demiş, "ama odunu taşımak bana zahmet. Madem ısrar ediyorsun, sen getir."

Dev hiç itiraz etmemiş. Koca bir yük odunu sırtına vurup kesesini de Keloğlan'ın eline tutuşturmuş. Birlikte dağdan inmişler. Köyün girişine gelince dev odunları bırakmış ve uzun adımlarla ormanına geri dönmüş.

Anası kapıda, gözü yolda bekliyormuş. Oğlunu, arkasındaki odun yığınını, elindeki keseyi görünce şaşkınlıktan dili tutulmuş. "Yavrum, bunlar nereden?"

Keloğlan anasının ellerini avuçlarına alıp ısıtmış, sonra başından geçenleri bir bir anlatmış. Anası güle güle gözünden yaş gelmiş. "Benim akıllı oğlum," demiş, Keloğlan'ın başını okşayarak.

O kış ana oğulun ocağı hiç sönmemiş. Keloğlan altınların bir kısmıyla köyde odunu olmayan komşulara da yardım etmiş. Dev ise bir daha köyün yakınına bile gelmemiş; kim bilir, belki hâlâ Keloğlan'ın attığı taşın düşmesini bekliyordur.

Gökten üç elma düşmüş: biri bu masalı anlatana, biri dinleyene, biri de aklını korkusuna yendirenlere.

Yeni kelimeler

çıra

Ateşi kolay tutuşturmak için kullanılan reçineli, ince odun parçası.

istifini bozmamak

Hiç telaşlanmamak, sakin durmak.

tulum

Hayvan derisinden yapılan, içine su ya da yiyecek konan torba.

kese

Para ya da küçük eşyaları koymak için kullanılan küçük kumaş torba.

Masaldan sonra konuşalım

• Keloğlan devi ilk kez gördüğünde neler hissetmiş olabilir? Korkusunu nasıl yendi?
• Peynir ve serçe, Keloğlan'ın işine nasıl yaradı?
• Dev neden Keloğlan'ı evine göndermek istedi?
• Sen devin ormanında olsaydın onu nasıl şaşırtırdın?

Masal hakkında

Keloğlan'ın bir devi gücüyle değil aklıyla alt ettiği masallar Anadolu'da farklı biçimleriyle anlatılır; devle girişilen bu "kim daha güçlü" yarışları Keloğlan masallarının en sevilen konularındandır. Peyniri taş gibi sıkmak, kuşu taş gibi fırlatmak, pınarı ve ormanı taşımakla korkutmak gibi hileler dünyanın pek çok halk masalında da karşımıza çıkar. Bazı anlatımlarda dev, Keloğlan'a gece zarar vermeye kalkar; burada küçük okurlar için o sahneyi çıkardık ve masalı yumuşak bir sonla bitirdik.

Keloğlan'ın devlerle başka bir karşılaşmasını merak edenler Keloğlan ile Dev Anası Masalı'nı da okuyabilir.