Keloğlan ile Dev Anası Masalı

Ormanda yolunu kaybeden Keloğlan ile arkadaşları, kendilerini bir dev anasının kapısında bulur. Bu Anadolu masalında Keloğlan, arkadaşlarını korumak için eski bir dev geleneğini aklına getirir.

Bir zamanlar, yüksek dağların ardındaki bir köyde Keloğlan adında, gönlü geniş, aklı tez bir çocuk yaşarmış. Babası yokmuş ama anası ona hem ana hem baba olmuş. Akşamları ocak başında oturur, anası ona eski masallar anlatırmış. Keloğlan en çok dev masallarını severmiş.

"Ana," dermiş, "devler gerçekten çok mu korkunç?"

Anası gülümsermiş: "Devler iri olur, oğul, ama aklı kıt olur. Bir de töreleri vardır. Bir dev anasının sütünü emen kişi onun evladı sayılır. Hiçbir dev, anasının süt evladına dokunmaz." Keloğlan bu sözü bir kenara yazar gibi aklına koymuş.

Bir sonbahar günü köyün dört çocuğu, mantar toplamak için ormana gitmeye karar vermiş. Keloğlan da onlara katılmış. Anası, oğlunun torbasına ekmek ile bir tutam tuz koymuş. "Akşam olmadan dönün," diye tembihlemiş.

Ormanın kenarına kadar şarkılar söyleyerek yürümüşler. Ağaçların dibi sarı, kırmızı yapraklarla kaplıymış. Her köşede bir mantar, her dalda bir kuş varmış. Çocuklar torbalarını doldurdukça daha çok neşelenmiş, kimi ağaçlara tırmanmış, kimi dere kenarında taş sektirmiş. Keloğlan ise ara sıra durup güneşe bakıyor, "Arkadaşlar, fazla uzaklaşmayalım," diye uyarıyormuş. Ama kimse onu pek dinlememiş.

Çocuklar mantar topladıkça ormanın derinlerine dalmışlar. Bir de bakmışlar ki güneş batmış, ağaçların arası kararmış. Hangi yoldan geldiklerini hiçbiri hatırlamıyormuş. En küçükleri ağlamaya başlamış.

"Ağlama," demiş Keloğlan, onun elinden tutarak. "Ben bir ağaca çıkıp etrafa bakayım."

Keloğlan en yüksek çama tırmanmış. Uzakta, ağaçların arasında titrek bir ışık görmüş. "Orada bir ev var! Hadi, gidelim. Belki bize yol gösterirler."

Işığa doğru yürümüşler. Yaklaştıkça evin ne kadar büyük olduğunu fark etmişler. Kapı o kadar yüksekmiş ki tokmağına ancak birbirlerinin omzuna çıkarak uzanabilmişler. Kapıyı kocaman, saçları dağınık, gözleri iri bir kadın açmış. Bu, dev anasıymış.

"Hım," demiş dev anası, burnunu çekerek. "Burnuma insan kokusu geldi. Ne arıyorsunuz burada, küçükler? Oğullarım avdan dönünce sizi görürse hiç memnun olmaz."

Çocukların hepsi korkudan Keloğlan'ın arkasına saklanmış. Keloğlan o anda anasının sözünü hatırlamış.

Dev anası çocuklara sırtını dönüp ocaktaki koca kazanı karıştırmaya başlamış. Keloğlan arkadaşlarının kulağına fısıldamış: "Ne dersem yapın. Ben ne yaparsam siz de aynısını yapın."

Sonra usulca dev anasının arkasına yaklaşmış ve masallarda anlatıldığı gibi onun sütünü emmiş. Arkadaşları da birer birer onu takip etmiş.

Dev anası birden dönmüş. Kaşları çatılmış, ama sonra yüzü yumuşamış. Derin bir iç çekmiş: "Ah, seni küçük kurnaz! Sütümü emdin, artık sen de onlar da benim evladımsınız. Devlerin töresi böyledir, süt evladına kimse dokunamaz."

"Sağ ol, anacığım," demiş Keloğlan, saygıyla eğilerek.

Dev anası çocukları ocağın yanına oturtmuş, önlerine birer kâse sıcak çorba koymuş. "Yalnız," demiş, "oğullarım çok aceleci olur. Önce ben onlara anlatayım. Siz şu sandığın içine girin, ben söyleyene kadar ses çıkarmayın."

Biraz sonra yer sarsılmış, kapı gümbür gümbür açılmış. Dev anasının üç oğlu avdan dönmüş. İçeri girer girmez burunlarını havaya kaldırmışlar.

"Ana, burada insan kokusu var!"

Dev anası ellerini beline koymuş: "Önce bana söz verin. Bu evde kimseye dokunmayacaksınız."

Devler birbirine bakmış, sonra hep birlikte "Söz, ana," demişler.

Dev anası sandığın kapağını açmış. "Bunlar benim süt evlatlarım. Yani sizin kardeşleriniz."

Devler önce şaşırmış, sonra kocaman kahkahalar atmışlar. "Kardeşlerimiz bu kadar küçük mü? Ama madem anamızın evlatları, bizim de kardeşimizdir."

O gece hep birlikte sofraya oturmuşlar. Devlerin kaşıkları kepçe büyüklüğünde, ekmekleri araba tekerleği kadarmış. En küçük çocuk bir dev ekmeğinin içine sığacak kadar küçük kaldığını görüp kıkır kıkır gülmüş. Devler çocuklara dağlarda gördüklerini anlatmış, çocuklar da köylerini anlatmış. Yine de Keloğlan tedbiri elden bırakmamış. Herkes uyuduğunda parmağına biraz tuz sürüp dudağına değdirmiş; tuzun tadıyla uykusunu açmış, sabaha kadar arkadaşlarını beklemiş. Ama devler sözlerinde durmuş, horultularından başka hiçbir ses çıkmamış.

Sabah olunca dev anası çocukları uyandırmış. "Analarınız sizi merak etmiştir," demiş. Sonra en büyük oğluna dönmüş: "Kardeşlerini omzuna al, ormanın kenarına kadar götür."

Büyük dev, dört çocuğu omuzlarına, Keloğlan'ı da başının üstüne oturtmuş. Devin bir adımı, insanın yüz adımı kadarmış. Ormanı bir solukta geçmişler. Yolda dev, Keloğlan'a gülerek sormuş: "Söyle bakalım kardeş, sen bu süt işini nereden biliyordun?"

"Anam söylemişti," demiş Keloğlan. "Anam her şeyi bilir."

Ormanın kenarına gelince dev, çocukları yere indirmiş, torbalarına birer avuç kestane, ceviz ve yaban elması doldurmuş. "Bir gün yolunuz düşerse kardeşlerinizi unutmayın," demiş ve ağaçların arasında kaybolmuş.

Köyde bütün gece kimse uyumamış, anneler kapı kapı dolaşıp çocuklarını aramış. Çocukları sapasağlam, torbaları dolu dolu görünce sevinçten ağlamışlar. Keloğlan'ın anası koşup oğluna sarılmış.

"Yavrum, nerelerdeydin? Ödüm koptu!"

Keloğlan anasının boynuna sarılmış. "Ana, senin anlattığın masal bizi kurtardı. Sen bana dev anasının töresini anlatmasaydın, ne yapacağımı bilemezdim."

Anası onu bağrına basıp alnından öpmüş. O akşam ocak başında, bu sefer masalı Keloğlan anlatmış; anası da dinlemiş.

Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.

Yeni kelimeler

töre

Bir topluluğun yıllardır uyduğu gelenek ve kurallar.

süt evladı

Başka bir annenin sütünü emmiş, bu yüzden onun çocuğu sayılan kişi.

tembihlemek

Birine bir şeyi dikkatle yapmasını, unutmamasını söylemek.

tedbir

Kötü bir şey olmasın diye önceden alınan önlem.

Masaldan sonra konuşalım

• Çocuklar ormanda nasıl kayboldu? Kaybolmamak için ne yapabilirlerdi?
• Keloğlan dev anasının evinde neden anasının sözünü hatırladı?
• Devler neden çocuklara dokunmadı?
• Sen bir dev kardeşin olsa onunla neler yapmak isterdin?

Masal hakkında

Dev anasının sütünü emen kahramanın onun evladı sayılması ve devlerden korunması, Türk masallarında çok sık görülen bir motiftir. Keloğlan'ın çocukları bir devin evinde bu yolla koruduğu anlatım, Ziya Gökalp'in masal derlemesi Altın Işık'taki Keloğlan masalında da yer alır; masal Anadolu'da farklı biçimleriyle anlatılır. Bazı anlatımlarda devler çocuklara gece zarar vermeye kalkar ve kaçış sahneleri daha korkutucudur; burada küçük okurlar için devleri sözünü tutan, dost canlısı karakterlere dönüştürdük.

Keloğlan'ın bir devle daha karşılaştığı hikâye için Keloğlan ile Dev Masalı'na göz atabilirsiniz.