Keloğlan ve Altın Bülbül Masalı

Padişahın en küçük oğlu, babasının sırça duvarlı camisini tamamlamak için Kaf Dağı'nın ardındaki altın bülbülü aramaya çıkar. Yolda başına öyle işler gelir ki sonunda kendini Keloğlan kılığında bulur.

Kaf Dağı'na Giden Yol

Çok eski zamanlarda bir padişah, ülkesinin ortasına duvarları sırçadan bir cami yaptırmış. Güneş vurunca cami gökkuşağı gibi parlarmış. Ama padişahın içi bir türlü rahat etmezmiş, sanki bir şey eksikmiş gibi gelirmiş ona.

Bir sabah caminin önünde ak sakallı bir ihtiyar belirmiş. "Padişahım," demiş, "bu caminin tek eksiği var. Kaf Dağı'nın ardındaki altın bülbül getirilip buraya konursa yapın tamam olur." Padişah daha bir şey soramadan ihtiyar gözden kayboluvermiş.

Padişah günlerce düşünmüş. Yemeden içmeden kesilmiş, geceleri pencereden sırça camiye bakıp iç çekmiş. Kaf Dağı öyle uzakmış ki oraya gidip dönen kimseyi duymamış. Sonunda üç oğlunu çağırmış, olanı anlatmış. "Oğullarım," demiş, "bu yol zor, bu yol uzun. İçinizden gitmek isteyen var mı?"

Üç kardeş bir ağızdan, "Biz gideriz babacığım!" demişler. Analarının hazırladığı azıkları heybelerine koyup atlarına binmişler ve yola çıkmışlar. Bir süre sonra önlerine üç yol çıkmış. Büyük kardeş sağdaki düz yolu, ortanca kardeş ortadaki geniş yolu seçmiş. Küçük kardeşe çamurlu, dikenli, en zor yol kalmış. Ayrılmadan önce birbirlerine sarılmışlar. "Kim önce bulursa ötekileri beklesin," demişler.

Büyüklerin yolları ileride birleşip kalabalık bir şehre varmış. İki kardeş orada keselerindeki bütün parayı harcamış, eğlenceye dalıp bülbülü unutmuşlar. Paraları bitince biri bir hancının, öteki bir aşçının yanına çırak olmuş.

Küçük kardeş ise dikenlerin arasından geçerken elleri, yüzü çizik içinde kalmış. Yorgun argın bir pınarın başına varmış. Pınarın yanında yüzü nur gibi aydınlık bir ihtiyar oturuyormuş. İhtiyar ona bir tas su uzatmış.

"Evladım," demiş, "bu yol çok uzun, çok zor. Gel, geri dön."

"Dönemem dede," demiş delikanlı. "Babama söz verdim. Altın bülbülü almadan dönersem sözümü yemiş olurum."

İhtiyar gülümsemiş, delikanlının sırtını üç kez sıvazlamış. O anda delikanlının bütün yorgunluğu geçmiş, içi yeniden güçle dolmuş. "Git evladım," demiş ihtiyar, "sözünde duran yiğidin yolu açık olur. Dönüşte yine bu pınara uğra."

Devlerin Sarayları

Delikanlı susuz çöllerden, kupkuru ovalardan geçmiş. Gündüzleri güneş tepesinde kavurmuş, geceleri soğuk iliklerine işlemiş. Azığı bitmiş, matarasındaki su tükenmiş. Aç kalmış, susuz kalmış ama yürümeyi bırakmamış. Ne zaman pes etmek istese babasının sırça camisini, ihtiyarın sözlerini hatırlamış. Sonunda yedi canlı bir devin sarayına varmış. Dev kapının önünde yatıyormuş, kocaman gözleri açıkmış. Delikanlı önce korkmuş, sonra hatırlamış: devlerin gözü açıksa uyuyor, kapalıysa uyanık demekmiş. Parmaklarının ucuna basarak devin yanından geçmiş.

Sarayın içinde bir peri kızı varmış. Dev onu yıllardır orada tutuyormuş. Delikanlı onu kapıdan çıkarıp yolunu göstermiş. Peri kızı ona teşekkür edip bir avuç kuru üzüm vermiş: "Yolun uzun, bunlar seni doyursun." Delikanlı üzümleri yiye yiye ilerlemiş.

Biraz sonra sekiz canlı bir devin sarayına gelmiş. Orada da bir peri kızı varmış. Peri kızı sormuş: "Ey yiğit, bu tehlikeli yerlerde ne arıyorsun?"

"Altın bülbülü arıyorum," demiş delikanlı.

Peri kızı ona her şeyi anlatmış: "Bülbül, dokuz canlı devin sarayında. O dev bütün devlerin en güçlüsüdür, onu kuvvetle yenemezsin. Akşam olunca devin önüne bir tepsi helva koy. Dev helvaya bayılır; yer, yer, sonra da derin bir uykuya dalar. O uyurken içeri gir. Sarayda doksan dokuz oda var, hangisinde olduğunu bilemezsin. Bir kedi göreceksin, onun gittiği yere git."

Delikanlı peri kızının dediği gibi yapmış. Dokuz canlı dev helvayı silip süpürmüş, horul horul uyumaya başlamış. Delikanlı içeri girmiş ama doksan dokuz kapının önünde şaşırıp kalmış. Derken beyaz bir kedi miyavlayarak koridorda yürümüş, bir kapının önünde durmuş. Delikanlı kapıyı açmış: içeride altın bir kafes, kafesin içinde de altın tüylü bir bülbül!

Kafesi kaptığı gibi saraydan çıkmış, gecenin karanlığında uzaklaşmış. Dev uyandığında delikanlı çoktan dağları aşmış.

Keloğlan Kılığında

Delikanlı pınarın başındaki ihtiyara uğrayıp bülbülü ona emanet etmiş, sonra ağabeylerini aramaya gitmiş. Şehirde birini hanın önünde su taşırken, ötekini aşhanede kazan yıkarken bulmuş. Ağabeyleri onu görünce önce utanmışlar, sonra sevinmişler. Delikanlı hiç sitem etmemiş, "Kardeş kardeşi yolda bırakmaz," demiş. Keselerindeki son paralarla onlara birer at almış, birlikte ihtiyarın yanına dönüp bülbülü almışlar ve memleketlerine doğru yola koyulmuşlar.

Ama iki ağabeyin içini kıskançlık kemiriyormuş. "Biz eli boş döneceğiz, bütün şan şeref onun olacak," diye fısıldaşmışlar. Bir nehrin kıyısından geçerken küçük kardeşi ansızın suya itmişler, bülbülü alıp gitmişler.

Delikanlı akıntıda bir söğüt dalına tutunup kıyıya çıkmış. Sırılsıklam, üşümüş bir hâlde bir çobana rastlamış. Cebinde kalan tek altını verip ondan bir koyun almış. Koyunun işkembesini temizleyip başına geçirmiş. Saçları görünmez olmuş, kim baksa onu kel sanırmış. Artık herkes ona Keloğlan diyormuş.

Keloğlan kendi şehrine gelmiş ama kimseye kim olduğunu söylememiş. Bir hancının yanında çırak olmuş, gece gündüz çalışmış. Sabahları avluyu süpürmüş, yolculara su taşımış, atlara yem vermiş. Hancı da ona kendi oğlu gibi davranmış, sofrasından eksik etmemiş. Ağabeyleri ise bülbülü babalarına götürüp "Biz bulduk," demişler. Gelgelelim bülbül sırça camiye konmuş ama bir kez bile ötmemiş.

Bir gün iyi kalpli hancı ağır bir hastalığa yakalanmış. Hekimler gelmiş, gitmiş, hiçbiri derman bulamamış. Sonunda bir ihtiyar, "Padişahın sırça camisinden bir yudum su içerse iyileşir," demiş.

Keloğlan elinde bir tasla camiye koşmuş. İçeri adımını atar atmaz altın bülbül kafesinde kanat çırpmış ve öyle güzel ötmeye başlamış ki camideki herkes susup kalmış. Bunca zamandır sesini duyan olmamış ki!

Haber hemen padişaha ulaşmış. Padişah koşa koşa gelmiş. "Sen kimsin ki bülbül yalnızca sana ötüyor?" diye sormuş.

Keloğlan başındaki işkembeyi çıkarmış. Padişah karşısında kaybolan küçük oğlunu görünce gözyaşlarını tutamamış. Delikanlı başından geçenleri bir bir anlatmış. Hancıya da camiden su götürmüşler, hancı birkaç günde ayağa kalkmış.

Padişah oğlunun ellerini bırakamıyormuş. "Ben seni kaybettim sanıp her gece ağladım," demiş. "Meğer sen hep yakınımdaymışsın." Sonra kırk çadır kurdurup büyük bir şenlik yaptırmış. Hancı da şenliğin baş köşesine oturtulmuş. İki ağabey ise yaptıklarından öyle utanmışlar ki başlarını kaldıramamışlar. Padişah onları saraydan uzaklaştırmış; ekmeklerini kendi alın terleriyle kazanmayı öğrensinler diye.

Altın bülbül o günden sonra her sabah sırça camide ötmüş, sesi bütün şehre yayılmış. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.

Yeni kelimeler

sırça

Cam ya da camdan yapılmış şey.

Kaf Dağı

Masallarda dünyanın en uzak ucunda olduğuna inanılan, ulaşılması çok zor dağ.

derman

Bir hastalığı ya da derdi iyileştiren çare, ilaç.

işkembe

Koyun, inek gibi hayvanların midesi.

Masaldan sonra konuşalım

• Küçük kardeş pınar başındaki ihtiyara neden "Dönemem" dedi?
• Peri kızının öğütleri delikanlıya nasıl yardım etti?
• Sence altın bülbül neden ağabeylere hiç ötmedi?
• Sen Kaf Dağı'na gitseydin yanına hangi üç şeyi alırdın?

Masal hakkında

Bu masal Anadolu'da farklı biçimleriyle anlatılır; Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Kültür Portalı'nda yer alan, Osman Saygı'nın derleyip Türk Folklor Araştırmaları Dergisi'nde (1969) yayımladığı anlatıyı temel aldık. Bu anlatımda kahraman padişahın küçük oğludur; Keloğlan adını, kılık değiştirip saçlarını gizledikten sonra alır. Uzak diyarlardan sihirli bir kuşu getirme, kıskanç ağabeyler ve en küçük kardeşin sonunda haklı çıkması dünyanın pek çok masalında karşımıza çıkar.

Derlenen anlatıda kahraman devleri öldürür; burada küçük okurlar için devleri uyutup yanlarından sessizce geçmesini anlattık, ağabeylerin cezasını da yumuşattık. Keloğlan'ın başka bir yolculuğunu merak edenler Keloğlan, Kedi, Köpek ve Yılan Masalı'nı okuyabilir.