Keloğlan ile Bir Tane Nohut Masalı

Keloğlan bir gün oyun oynarken yerde tek bir nohut tanesi bulur. Herkes için sıradan bir nohuttur bu, ama Keloğlan'ın hayal gücü onu bambaşka yerlere götürür.

Tek Bir Nohut

Bir zamanlar, küçük bir kasabanın kenarında Keloğlan ile anası yaşarmış. Öyle yoksullarmış ki tencereleri çoğu gün boş kalırmış. Keloğlan ise hiç yılmaz, bütün gün sokakta koşturur, oynar dururmuş.

Bir gün kasabanın çöplüğünün oralarda eşelenirken toprağın arasında sapsarı, tombul bir nohut tanesi görmüş. Avucuna alıp uzun uzun bakmış.

"Bir nohut," demiş kendi kendine. "Bunu eksem on nohut olur. On nohudu eksem bir avuç olur. Bir avucu eksem bir ölçek olur. Bir ölçeği eksem on ölçek olur!" Öyle hesap yapmış, öyle hesap yapmış ki sonunda kendini yüklerce nohudun sahibi sanmaya başlamış.

Koşa koşa eve gitmiş. "Ana, ana! Zengin olduk!" diye bağırmış. Anası telaşla kapıya çıkmış. "Ne oldu oğul, define mi buldun?" Keloğlan avucunu açıp nohudu göstermiş. Anası gülmekten kendini alamamış. "Ah benim hayalci oğlum, bir nohutla zengin olunur mu hiç?"

Ama Keloğlan'ın aklına bir kere girmiş. Nohudu bir bez parçasına sarıp koynuna koymuş. Anasının boş ölçeğini de koltuğunun altına almış, kasabanın en zengin adamının kapısını çalmış.

Zengin adam kapıyı açınca karşısında elinde ölçek tutan, başı kel bir çocuk görmüş. "Ne istiyorsun oğul?" diye sormuş.

Keloğlan derin bir iç çekmiş. "Ah efendim, sorma! Benim beş yüz deve yükü nohudum vardı. Halep'e satmaya götürüyordum. Yolda haydutlar çıktı, develeri de nohutları da alıp gittiler. Bana bir tek bu ölçek kaldı."

Zengin adam hikâyeyi duyunca çok üzülmüş. Keloğlan'ı içeri almış, sıcak bir çorba içirmiş, sırtına yepyeni giysiler giydirmiş. Keloğlan birkaç gün o evde misafir kalmış. Yumuşak döşeklerde uyumuş, tepsi tepsi baklava yemiş. Ama içinde küçük bir sızı varmış: "Bu iyi adam bana inandı, ben ise ona masal anlattım," diye düşünüyormuş. Sonra bu düşünceyi kafasından kovmuş. Gitme vakti gelince zengin adam ona bir de at vermiş. "Yolun açık olsun," demiş, "malını bulursun inşallah."

Halep'te Bir Düğün

Keloğlan atına binip Halep'e gitmiş. Günlerce yol gitmiş; dağlar aşmış, dereler geçmiş. Sonunda kubbeleri, minareleri, kalabalık çarşılarıyla kocaman bir şehre varmış. Baharat kokuları, satıcıların sesleri, renk renk kumaşlar... Keloğlan ağzı açık etrafına bakınmış. Çarşıya girince tüccarlarla sohbete başlamış. "Beş yüz deve yükü nohudum yolda, birkaç güne kadar gelir," demiş. Yeni giysileri, güzel atı, kendinden emin konuşması herkesi inandırmış. Tüccarlar ona seve seve borç para vermişler. Çok geçmeden bütün şehir, "Nohut yüklü zengin bir yabancı gelmiş," diye konuşur olmuş.

Bu söz Halep valisinin kulağına da gitmiş. Vali, Keloğlan'ı akşam yemeğine çağırmış. Keloğlan konağa giderken hizmetkârlara bolca bahşiş dağıtmış. Hizmetkârlar da onu valiye öve öve bitirememiş.

Valinin konağı Keloğlan'ın o güne kadar gördüğü en güzel yermiş. Duvarlarda ipek halılar asılıymış, tavandan kristal kandiller sarkıyormuş. Sofraya kuzu dolması, zeytinyağlı sarmalar, fıstıklı tatlılar gelmiş. Keloğlan her lokmada, "Anam bunları bir görse," diye düşünmüş. Vali ona nohut ticaretini sormuş, Keloğlan da uzun uzun anlatmış: hangi tarlada yetişir, hangi pazarda satılır, kaç develik yük eder... Anlattıkça kendisi bile inanır olmuş.

Yemekten sonra vali, "Sen hem zengin hem cömert bir gençsin," demiş. "Kızımı sana vermek isterim. Düğünün bütün masrafı da benden."

Keloğlan bu teklife hayır diyememiş. Kırk gün kırk gece düğün yapılmış, davullar çalınmış, zurnalar ötmüş, sofralar kurulmuş. Bütün Halep halkı düğünde oynamış, pilav yemiş, şerbet içmiş. Keloğlan sırmalı kaftanının içinde bir padişah gibi dolaşmış. Keloğlan valinin kızıyla evlenip güzel bir evde yaşamaya başlamış.

Ama günler geçmiş, haftalar geçmiş, beş yüz deve yükü nohut bir türlü gelmemiş. Gelmesi de mümkün değilmiş ki! Keloğlan her sabah şehrin kapısına çıkıp yola bakıyormuş. Uzaktan bir kervan görünse yüreği hop ediyormuş, ama gelen hep başkasının develeri oluyormuş. Tüccarlar da çarşıda onu görünce birbirlerine dirsek atıp, "Bizim nohut yükü hâlâ yolda mı?" diye sormaya başlamışlar. Bir gün karısı, "Bana hamama gitmek için beş kuruş verir misin?" diye sormuş. Keloğlan çarşıya inip tüccarlardan borç istemiş. Ama tüccarlar artık başlarını sallıyormuş: "Hani nohutların? Önce eski borcunu öde."

Keloğlan'ın parası tükenmiş. Evde yakacak odun bile kalmamış. Önce eski bir sandığı, sonra bir sedirin tahtalarını sobaya atmışlar. Sofraları her gün biraz daha küçülmüş; önce etli yemekler, sonra pilav, en sonunda kuru ekmek kalmış. Karısı ona bir şey demiyormuş ama yüzünden üzüldüğü belliymiş. Keloğlan her gece yatağında düşünüp duruyormuş: "Ben bu işe tek bir nohutla başladım, bak şimdi ne hâldeyim. Keşke baştan doğruyu söyleseydim."

Dut Ağacının Sırrı

Evin avlusunda kocaman, yaşlı bir dut ağacı varmış. Bir kış sabahı Keloğlan baltayı alıp, "Bari bunu keseyim de ısınalım," demiş. Baltayı ağacın gövdesine vurmuş. Bir vurmuş, iki vurmuş; üçüncüsünde gövde kovuk gibi açılmış ve içinden şıkır şıkır altınlar dökülmeye başlamış! Kim bilir hangi eski zamanlarda biri onları oraya saklamış.

Keloğlan gözlerine inanamamış. Altınlar karların üstünde güneş gibi parlıyormuş. Sevinçten bağırmış, elindeki sopayla duvara vurup karısını çağırmış. Gürültüyü duyan vali de koşa koşa gelmiş. "Ne oluyor burada?" diye sormuş.

Keloğlan bu sefer yalan söylememiş. Valinin karşısına geçip başını önüne eğmiş: "Efendim, size doğruyu söylemem gerek. Benim hiç nohut yüküm yoktu. Bu işe çöplükte bulduğum tek bir nohut tanesiyle başladım. Kendimi zengin göstermek için büyük konuştum. Ama bu altınlar gerçek; ağacın içinden çıktı."

Vali önce kaşlarını çatmış, sonra kahkahayı basmış. "Tek bir nohutla Halep'i ayağa kaldırdın ha!" demiş. "Madem sonunda doğruyu söyledin, ben de seni bağışlıyorum. Ama önce borçlarını ödeyeceksin."

Keloğlan altınları toplamış, çarşıya inip tüccarlara olan bütün borcunu kuruşu kuruşuna ödemiş. Kendisine at veren zengin adama da bir kese altın göndermiş. Kalan parayla çarşıda küçük bir dükkân açmış, alın teriyle alışveriş yapmaya başlamış. Anasını da yanına aldırmış. Anası Halep'e gelip oğlunun dükkânını görünce şaşkınlıkla başını sallamış: "Demek bir nohutla da olurmuş ha!" Keloğlan gülmüş: "Olurmuş ana, ama yalanla değil, doğrulukla."

Bir akşam koynundaki bez parçasını açmış. O tek nohut tanesi hâlâ oradaymış. Keloğlan nohudu avucuna alıp gülümsemiş: "Her şey seninle başladı," demiş ve nohudu ağzına atıp çıtır çıtır yemiş.

Onlar ermiş muradına, biz de geçelim yemek sofrasına.

Yeni kelimeler

ölçek

Tahıl, nohut gibi şeyleri ölçmek için kullanılan kap.

tüccar

Alıp satarak para kazanan kişi.

vali

Bir şehri ya da bölgeyi yöneten kişi.

kovuk

Ağaç gövdesinde ya da taşta oluşan boşluk, oyuk.

Masaldan sonra konuşalım

• Keloğlan tek bir nohutla nasıl bir hesap yaptı?
• Tüccarlar neden sonunda Keloğlan'a borç vermek istemediler?
• Keloğlan valiye doğruyu söyleyince neler hissetmiş olabilir?
• Sen yerde sihirli bir tohum bulsan onu nereye ekerdin, ne büyümesini isterdin?

Masal hakkında

Bu masal Anadolu'da farklı biçimleriyle anlatılan Keloğlan masallarındandır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Kültür Portalı'nda, Salih San'ın derleyip Türk Folklor Araştırmaları Dergisi'nde (1954) yayımladığı anlatı olarak yer alır; biz bu anlatıyı kendi cümlelerimizle yeniden yazdık. Tek bir tohumdan büyük servetler hayal eden kahramanlar halk anlatılarında sık görülür.

Derlenen anlatıda Keloğlan, altınları bulunca valiye de bir başka masal uydurur ve haydut hikâyesi daha serttir; burada küçük okurlar için onu doğruyu söyleyip borçlarını ödeyen biri olarak anlattık. Keloğlan'ın aklıyla işini çözdüğü bir başka masal için Keloğlan ile Cimri Ağa Masalı'na göz atabilirsiniz.