Keloğlan ile Cimri Ağa Masalı

Köyün cimri ağası, yanında çalışanlara "İlk kızan kaybeder" diye bir şart koşar ve kimseye hakkını vermez. Keloğlan bu şartı kabul edip ağanın karşısına çıkınca işler hiç de ağanın beklediği gibi gitmez.

Evvel zaman içinde, bir köyde çok zengin ama bir o kadar da cimri bir ağa yaşarmış. Ambarları buğdayla, kilerleri balla, yağla doluymuş ama kimseye bir lokma vermezmiş. Yanında çalışacak birini ararken hep aynı şartı koşarmış:

"Bir yıl benim yanımda çalışacaksın. Kim önce kızarsa iddiayı kaybeder. Ben kızarsam sana bir kese altın veririm. Sen kızarsan bir yılın emeği boşa gider, hiçbir şey alamazsın."

Ağa öyle işler buyururmuş ki çalışanlar birkaç hafta içinde dayanamayıp "Yeter artık!" diye kızarmış. Ağa da onları eli boş gönderirmiş. Keloğlan'ın komşusunun oğlu da böyle aylarca çalışmış ama eve tek kuruş getirememiş.

Bir akşam bu delikanlı, Keloğlan'ın kapısının önündeki taşa oturmuş, başını ellerinin arasına almış. "Sabahtan akşama kadar çalıştım," demiş. "Ağa bir gün bana kuyudan elek ile su taşımamı söyledi. Bir gün de çatıdaki kiremitleri tek tek sayıp sabaha kadar yeniden saymamı istedi. Sonunda dayanamadım, kızdım. O da gülerek kapıyı gösterdi. Anam bu kış ne yiyecek, bilmiyorum."

Keloğlan onun omzuna elini koymuş. "Üzülme kardeşim. Hakkını almanın bir yolu vardır. Bekle de gör."

Keloğlan bunu duyunca anasına dönmüş. "Ana, ben o ağanın yanına gideceğim."

Anası telaşlanmış. "Aman oğul, o ağa herkesi kandırır."

Keloğlan anasının elini öpmüş. "Merak etme ana. Ben kızmamayı bilirim. Asıl kızacak olan o olacak."

Anası bir süre oğlunun yüzüne bakmış, sonra gülümsemiş. Heybesine biraz kuru ekmek, bir parça peynir, bir de kendi ördüğü yün çorapları koymuş. "Git bakalım akıllı oğlum. Ama ne olursa olsun, dilini tatlı, yüzünü güler tut. Sabırlı olan kazanır."

Keloğlan ağanın kapısını çalmış. Ağa onu süzüp sırıtmış. "Şartımı biliyorsun, değil mi?"

"Biliyorum ağam. Kim önce kızarsa kaybeder."

İlk sabah ağa, Keloğlan'a koca bir yuvarlak ekmek vermiş. "Bu senin bütün günlük yiyeceğin. Ama dikkat et, ekmeği bozmayacaksın. Akşam bana bütün olarak geri getireceksin. Karnını da doyuracaksın."

Keloğlan ekmeği eline alıp bir süre düşünmüş. Tarlaya varınca ekmeğin altından küçük bir delik açmış, içindeki yumuşak kısmını parmaklarıyla çıkarıp afiyetle yemiş. Akşam ekmeği kabuğu sapasağlam, üstü dupduru bir hâlde ağaya geri götürmüş.

"Buyur ağam, ekmeğin bütün. Ben de karnımı doyurdum."

Ağa ekmeği eline alınca hafif olduğunu fark etmiş, ters çevirip deliği görmüş. Yüzü kıpkırmızı olmuş.

"Yoksa kızdın mı ağam?" diye sormuş Keloğlan tatlı tatlı.

Ağa dişlerini sıkmış. "Yok, yok, ne kızması! Hiç kızmadım."

O gece Keloğlan ahırın samanlığında mışıl mışıl uyurken ağa yatağında dönüp durmuş. "Bu kel çocuk sandığımdan da kurnaz çıktı," diye söylenmiş. "Ama ben ondan daha kurnazım. Yarın görür!"

Ertesi gün ağa, Keloğlan'ı tarlayı sürmeye göndermiş. "Benim köpeğim de seninle gelecek. Köpek eve ne zaman dönerse sen de o zaman dönersin."

Ağanın aklı sıra köpek akşama kadar tarlada dolaşacak, Keloğlan da bütün gün çalışacakmış. Ama tarlaya varınca Keloğlan torbasından bir parça peynir çıkarıp köpeğe göstermiş, sonra torbasına geri koymuş. Köpek peynirin kokusunu alınca evdeki kabını hatırlamış, öğleye kalmadan kuyruğunu sallaya sallaya eve doğru koşmuş. Keloğlan da öküzleri çözüp köpeğin peşinden yürümüş.

Ağa onları kapıda görünce bağırmış: "Daha öğle olmadı, ne işin var burada?"

"Sen öyle demedin mi ağam? Köpek ne zaman dönerse ben de o zaman dönerim. Köpek döndü, ben de döndüm. Yoksa kızdın mı?"

Ağa yumruklarını sıkmış, derin bir nefes almış. "Yok... Kızmadım."

Ağanın karısı, kocasının bu hâlini görünce kıs kıs gülmüş. "Ağa," demiş, "o çocuğu boşuna uğraştırma. Sen ona ne yaptırırsan, o hep bir yolunu buluyor." Ağa ise inatla başını sallamış. "Daha bitmedi," demiş.

Birkaç gün sonra ağanın evine şehirden önemli misafirler gelecekmiş. Ağa, Keloğlan'a sıkı sıkı tembihlemiş: "Kapıda durursun. Misafirler ne isterse yaparsın. Onları güler yüzle ağırlarsın."

Misafirler gelince Keloğlan onları kapıda karşılamış. "Hoş geldiniz! Ağamız ne isterseniz yapmamı söyledi."

Misafirler yorgunmuş. "Bize biraz yiyecek bir şeyler getirir misin, evladım?"

Keloğlan hemen kilere koşmuş. Ağanın yıllardır kimseye göstermediği balı, kaymağı, kuru incirleri, cevizleri, en güzel helvayı tepsilere dizip misafirlerin önüne koymuş. Sonra köyün çocuklarına da seslenmiş: "Gelin, ağamız bugün herkese ikram ediyor!" Çocuklar da gelip sevinçle tatlılardan yemiş.

Misafirler hayranlıkla ağaya dönmüş. "Ağa, senin bu kadar cömert olduğunu bilmiyorduk. Ne güzel bir sofra!"

Ağa misafirlerin önünde bir şey diyememiş ama kilerinin boşaldığını gördükçe yüzü bir mor bir yeşil olmuş. Misafirler gider gitmez Keloğlan'ın karşısına dikilmiş.

"Kızdın mı ağam?"

Ağa artık dayanamamış: "Kızdım! Kızdım! Hem de çok kızdım!"

Keloğlan gülümsemiş. "O hâlde şartımız gereği bir kese altını alayım."

Ağa söz vermiş, misafirlerin önünde de cömert diye anılmış; sözünden dönemezmiş. Keseyi Keloğlan'ın eline bırakmış. Keloğlan kesenin bir kısmını, ağanın yıllardır hakkını vermediği işçilere dağıtmış. Komşusunun oğlu da emeğinin karşılığını sonunda almış.

Ağa bütün köyün kendisine güldüğünü görünce düşünmeye başlamış. Misafirlerinin "cömert" sözü de kulağından gitmemiş. O günden sonra çalışanlara haklarını tam vermiş, kilerini de arada bir yoksullara açmış.

Keloğlan eve dönünce anası onu kapıda karşılamış. "Ee oğul, kızdın mı?"

Keloğlan gülerek anasının ellerini öpmüş. "Hiç kızmadım ana. Ama ağa kızdı, hem de iyi ki kızdı!"

Yeni kelimeler

cimri

Elindekini kimseyle paylaşmak istemeyen, çok eli sıkı kişi.

şart

Bir anlaşmada uyulması gereken kural.

emek

Bir iş için harcanan güç ve çaba.

ikram etmek

Misafire yiyecek, içecek sunmak.

Masaldan sonra konuşalım

• Ağanın koştuğu şart neden haksızdı?
• Keloğlan ekmeği bozmadan karnını nasıl doyurdu?
• Sence Keloğlan'ın kızmamasının sırrı neydi? Sen kızdığında sakinleşmek için ne yaparsın?
• Sen ağanın yerinde olsaydın, Keloğlan'a nasıl bir iş verirdin?

Masal hakkında

Keloğlan'ın zengin ve haksız bir ağaya ya da tüccara karşı aklıyla hakkını aradığı masallar, Anadolu'da en yaygın anlatılan Keloğlan masalları arasındadır. "İlk kızan kaybeder" pazarlığı ise dünyanın pek çok yerinde bilinen bir masal konusudur ve kahramanın görevleri anlatıcıya göre değişir. Bazı eski anlatımlarda iddiayı kaybedenin cezası çok daha serttir; burada küçük okurlar için bunu bir kese altınla değiştirdik.