Keloğlan ve Kapı Masalı

Anası "Kapıyı çek, gözün kapıda olsun" deyince Keloğlan bu sözü harfi harfine uygular. Bu güldüren Anadolu masalında, sırtındaki kapı ana oğulu hiç beklemedikleri bir maceraya sürükler.

Bir zamanlar bir köyde Keloğlan ile anası yaşarmış. Keloğlan'ın kalbi altın gibiymiş ama bazen söylenen sözleri öyle bir anlarmış ki anası ne güleceğini ne kızacağını bilirmiş.

Bir sabah anası en güzel yemenisini bağlamış. "Oğul, ben komşu köydeki teyzenin düğününe gidiyorum. Sen evde kal. Çıkarsan kapıyı çek, gözün de kapıda olsun. Evde ne varsa sana emanet."

"Merak etme ana," demiş Keloğlan, "gözüm kapıdan hiç ayrılmaz."

Anası çıkmadan önce oğlunun alnından öpmüş, sofraya bir tas ayran, bir parça da ekmek bırakmış. "Öğlen acıkırsan ye. Akşam olmadan dönerim."

Anası yola çıkmış. Keloğlan bir süre evde oturmuş, sonra canı sıkılmış. "Ben de düğüne gitsem, anamın yanında olsam ne güzel olur," diye düşünmüş. Ama anasının sözü aklındaymış: kapıyı çekecek, gözü de kapıda olacakmış.

"Gözümün kapıda olması için kapı benimle gelmeli," demiş kendi kendine.

Kapıyı menteşelerinden söküp sırtına almış! Kapı ağır mı ağırmış ama Keloğlan inatla yürümüş. Yolda görenler gülmekten yerlere yatmış. "Keloğlan, o kapı nereye böyle?"

"Anam gözün kapıda olsun dedi," demiş Keloğlan ciddi ciddi. "İşte kapı, işte gözüm."

Bir köylü ona yardım etmek istemiş: "Gel Keloğlan, şunu ben taşıyayım." Keloğlan teşekkür etmiş ama kapıyı bırakmamış. "Olmaz, anam bana emanet etti." Bahçesinde çalışan yaşlı bir nine de pencereden seslenmiş: "Evladım, kapıyı götürüyorsun da evin bekçisiz kalmadı mı?" Keloğlan bir an durmuş, sonra omuz silkmiş: "Evde zaten kapıdan başka değerli bir şey yok, nine!"

Düğün evine vardığında anası onu görünce elindeki tası düşürmüş. "Aman oğlum, bu ne hâl? Kapıyı sırtına mı aldın?"

"Sen gözün kapıda olsun demedin mi ana?"

"Dedim ya oğul, ama ben kapıyı kapat, evden ayrılma demek istemiştim!"

Keloğlan başını kaşımış. "Ama ana, sen kapıyı çek dedin, ben de çektim. Çektim, çektim, sonunda yerinden çıktı!"

Anası önce kızacak gibi olmuş, sonra kendini tutamayıp kahkahayı basmış. Bütün düğün evi de onlarla birlikte gülmüş. Kapıyı avlunun ortasına koymuşlar; çocuklar bir girip bir çıkmış, sanki her şeyin ortasında bir oyun evi kurulmuş. Teyze Keloğlan'a bir tabak dolusu baklava ikram etmiş. "Böyle bir misafir her düğüne gelmez," demiş.

Düğün uzayınca ana oğul akşamüstü yola çıkmışlar. Ama kapı ağır olduğu için yavaş yürümüşler, ormanın ortasına geldiklerinde hava kararmış. Uzaktan bir kurt uluması duyulmuş.

Keloğlan anasının elini sıkı sıkı tutmuş. "Korkma ana, ben yanındayım." Anası gülümsemiş, ama kendisi de biraz ürkmüş. Ağaçların arasında baykuşlar ötüyor, yapraklar rüzgârda hışırdıyormuş.

"Oğul, geceyi bir ağacın üstünde geçirelim," demiş anası. "Orada daha güvende oluruz."

Keloğlan önce anasını koca bir çınarın dallarına çıkarmış, sonra kendisi de çıkmış. Kapıyı da yanına almış, çünkü anasının sözünü unutmamış. Kapıyı iki dalın arasına koyup üstüne oturmuşlar. Biraz rahatsızmış ama yine de bir yataktan farkı yokmuş.

Gece yarısı ağacın altına at sesleri gelmiş. Kırk kişilik bir haydut çetesi atlarından inmiş, ateş yakıp çevresine oturmuşlar. Ortalarına kocaman bir torba boşaltmışlar; ay ışığında altınlar parlamış. Yolda kervanlardan aldıkları altınları sayıp paylaşmaya başlamışlar.

Ana oğul nefeslerini tutmuşlar. Haydutlar altınları saydıkça saymış, gece uzadıkça uzamış. Keloğlan'ın kolları uyuşmuş. "Ana," diye fısıldamış, "bu kapı çok ağırlaştı. Elimden kayacak!"

"Dayan yavrum, biraz daha dayan," diye fısıldamış anası.

Anası da kapının bir kenarından tutmuş, ana oğul birlikte kapıyı dengede tutmaya çalışmışlar. Aşağıda haydutların başı, "Bu altınların yarısı benim!" diye bağırıyor, ötekiler de itiraz ediyormuş.

Keloğlan dayanmış, dayanmış, sonunda parmakları gevşemiş. Kapı dalların arasından kayıp gürültüyle aşağıya düşmüş! Haydutların hemen yanına, yaprakları hışırdatarak, dalları çatırdatarak inmiş.

Haydutlar karanlıkta ne olduğunu anlayamamış. Biri bağırmış: "Gök yarıldı, üstümüze bir şey düşüyor!"

Öbürü haykırmış: "Bu ormanın sahibi geldi, kaçın!"

Kırk haydut altınlarını orada bırakıp atlarına atlamış, tozu dumana katarak kaçmış. Bir daha da o ormana adım atmamışlar.

Ağacın tepesinde ana oğul bir süre kıpırdamadan beklemişler. Orman yeniden sessizleşince anası, oğlunun kulağına eğilip gülmeye başlamış. "Oğul, senin kapın kırk haydutu kaçırdı! Ben ömrümde böyle bir bekçi görmedim." Keloğlan da gülmüş, ama kollarını ovuştururken "Bir dahaki sefere hafif bir kapı alalım ana," demiş.

Sabah olunca Keloğlan ile anası ağaçtan inmişler. Ateşin yanında bir yığın altın duruyormuş. Keloğlan bir altına, bir anasına bakmış. "Ana, bunlar bizim değil. Haydutlar bunları yolculardan almış."

Anası oğlunu bağrına basmış. "Doğru söylüyorsun oğul. Hadi bunları köyün kadısına götürelim, sahiplerine dönsün."

Keloğlan kapıyı yine sırtına, altın torbasını da anasıyla birlikte omzuna almış. Köye varınca altınları kadıya teslim etmişler. Kervancılar mallarına kavuştukları için öyle sevinmişler ki Keloğlan'a bir kese altınla bir de yepyeni, hafif bir kapı hediye etmişler.

Keloğlan yeni kapıyı evine takmış, eski kapıyı da hatıra olsun diye ahırın önüne koymuş. Bundan sonra anası evden çıkarken hep gülerek şöyle dermiş: "Oğul, kapıyı çek ama bu sefer kapı evde kalsın!"

Gökten üç elma düşmüş: biri anlatana, biri dinleyene, biri de sözü yanlış anlasa da iyi kalpli olana.

Yeni kelimeler

menteşe

Kapıyı duvara bağlayan ve açılıp kapanmasını sağlayan metal parça.

yemeni

Başa bağlanan, kenarları süslü ince örtü.

kadı

Eskiden anlaşmazlıkları çözen, adaleti sağlayan kişi.

kervan

Mal taşıyan, birlikte yolculuk eden hayvan ve insan kafilesi.

Masaldan sonra konuşalım

• Anası "gözün kapıda olsun" derken aslında ne demek istemişti?
• Haydutlar neden korkup kaçtı?
• Keloğlan ile anası altınları neden kendilerine almadı?
• Sen bir sözü yanlış anladığında başına komik bir şey geldi mi? Anlatır mısın?

Masal hakkında

Kendisine "kapıya göz kulak ol" denen kahramanın kapıyı söküp yanında taşıması ve sonra kapıyı ağaçtan düşürüp altında oturan haydutları kaçırması, dünyanın pek çok yerinde anlatılan iki gülmece masalının birleşimidir. Türk sözlü anlatı arşivlerinde bu konunun Keloğlan'la anlatılan biçimleri de kayıtlıdır ve masal Anadolu'da farklı biçimleriyle anlatılır. Bazı anlatımlarda kahraman bulduğu altınları kendine alır; biz burada altınları sahiplerine götüren bir son seçtik.