Damdan Düşen (Nasreddin Hoca Hikâyesi)

Nasreddin Hoca bir gün evinin damında çalışırken ayağı kayar ve avluya düşer. Komşular hemen yardıma koşar ama Hoca'nın onlardan bambaşka bir isteği vardır.

Kış gelmeden önce Akşehir'de herkes damını elden geçirirdi. Toprak damlar yağmurda su sızdırmasın diye üzerleri silindirle sıkıştırılır, çatlaklar özenle kapatılırdı. Hoca da bir sonbahar sabahı merdiveni duvara dayadı, damına tırmandı.

Gökyüzü masmaviydi, leylekler çoktan sıcak ülkelere gitmişti. Hoca bir yandan çalışıyor, bir yandan da kendi kendine türkü mırıldanıyordu. Damın bir ucundan öbür ucuna gidip gelirken, kenara biraz fazla yaklaştı. Birden ayağı kaydı!

"Hooop!" Hoca kendini tutamadı ve pat diye avludaki yumuşak saman yığınının yanına düştü. Tavuklar gıdaklayarak dört bir yana kaçıştı, bahçe kapısının önünde uyuklayan köpek havlayarak ayağa fırladı. Neyse ki çok yüksek değildi ama beli, dizi tatlı tatlı sızlamaya başladı. "Ah belim, of dizim," diye inledi.

Gürültüyü duyan komşular koşa koşa geldi. Bir anda avlu insanla doldu.

Kimi elinde süpürgesiyle, kimi önlüğü belinde, kimi de yarım kalmış yemeğini bırakıp gelmişti. Çocuklar duvarın üstünden başlarını uzatmış, merakla bakıyordu. Hoca'nın kedisi bile saman yığınının arkasından çıkıp sahibine şaşkın gözlerle bakıyordu.

"Hoca Efendi, geçmiş olsun! Ne oldu?"

"Damdan düştüm," dedi Hoca, belini tutarak.

Hoca tam "Biri bana bir bardak su verse, şuradan kalkmama yardım etse," diyecekti ki komşular sözünü bile bitirmesine fırsat vermedi.

O andan sonra herkes bir şey söylemeye başladı.

Bir komşu, "Neden kenara bu kadar yaklaştın Hoca'm? Dikkatli olmalıydın," dedi.

Öteki, "Sen o yaşta dama çıkar mısın hiç? Bir çocuğa yaptırsaydın ya!" diye söylendi.

Üçüncüsü, "Ben sana demedim mi o merdiven sağlam değil diye?" diye başını salladı.

Bir başkası, "Sabah sabah dam mı aktarılır? Toprak daha nemliyken kayar tabii," diye ekledi.

Herkes konuşuyor, herkes akıl veriyor, kimse de Hoca'nın nasıl olduğunu tam olarak sormuyordu. Hoca bir süre sessizce dinledi. Belini bir eliyle tutuyor, öbür eliyle dizini ovuşturuyordu. Komşular konuştukça sızı geçmiyor, aksine Hoca'nın başı da ağrımaya başlıyordu. Sonra elini kaldırdı. Avlu bir anda sustu.

"Komşular," dedi Hoca, "hepinize teşekkür ederim. Ama şimdi bana bu kadar öğüt vermenin sırası değil. Aranızda hiç damdan düşen biri var mı?"

Komşular birbirine baktı. Kimse ses çıkarmadı.

"Gidin bana damdan düşmüş birini bulup getirin," dedi Hoca. "Benim hâlimden ancak damdan düşen anlar!"

Komşular birbirlerine bakıp mahcup oldular. Az önce hepsi bir ağızdan konuşuyordu, şimdi avluda çıt çıkmıyordu. Hoca haklıydı: Belinin nasıl sızladığını, düşerken neler hissettiğini ancak aynı şeyi yaşamış biri gerçekten anlayabilirdi.

Yeni kelimeler

dam

Evin düz çatısı.

avlu

Evin önündeki, etrafı duvarla çevrili açık alan.

öğüt

Birine nasıl davranması gerektiğini söylemek, akıl vermek.

mahcup olmak

Utanmak, ne diyeceğini bilememek.

Masaldan sonra konuşalım

• Komşular Hoca'ya yardım etmek yerine ne yaptı?
• Hoca neden "damdan düşmüş birini" istedi?
• Bir arkadaşın düşüp canı yansa ona ilk ne söylerdin?
• Sen o komşulardan biri olsaydın, Hoca'ya nasıl yardım ederdin?

Masal hakkında

Bu fıkra, Türkçede çok kullanılan "Damdan düşenin hâlini damdan düşen bilir" sözüyle birlikte anılır. Bu söz, bir sıkıntıyı en iyi aynı sıkıntıyı yaşamış kişinin anlayabileceğini anlatmak için söylenir. Fıkra Anadolu'da farklı ayrıntılarla anlatılır ama Hoca'nın komşularından istediği şey hep aynıdır: kendisi gibi damdan düşmüş biri.

Hoca'nın komşularıyla yaşadığı bir başka hikâye için Kazan Doğurdu fıkrasını okuyabilirsiniz.