Tilki ile Üzüm Salkımı Masalı

Aç bir tilki, yüksek bir asmada sallanan nefis üzümleri görür. Ezop'un bu kısa fablı, ulaşamadığımız şeyler karşısında ne yaptığımızı anlatır.

Güz başlarında bir gün, kızıl tüylü bir tilki ormanın kenarında dolaşıyormuş. Sabahtan beri tek lokma yememiş, karnı guruldayıp duruyormuş. Burnunu yere eğip kokluyor, çalıların altına bakıyor ama yiyecek bir şey bulamıyormuş.

Derken bir bağın yanına gelmiş. Taş duvarın üstünden tırmanan yaşlı bir asma varmış. Asmanın dallarından kocaman, mor üzüm salkımları sarkıyormuş. Taneler öyle dolgunmuş ki güneş vurdukça içleri ışıl ışıl parlıyormuş. Tatlı kokuları rüzgârla tilkinin burnuna kadar gelmiş.

Tilkinin ağzı sulanmış. "İşte tam aradığım şey!" demiş. "Bu salkımlardan birini yesem, hem karnım doyar hem de susuzluğum geçer."

Ama salkımlar epey yüksekteymiş. Tilki önce arka ayaklarının üstüne kalkmış, boynunu uzatabildiği kadar uzatmış. Burnunun ucu bile yaklaşamamış.

Sonra çevresine bakınmış. Belki üstüne çıkabileceği bir taş, bir kütük bulurdu. Ama duvarın dibinde yalnızca kuru yapraklar ve küçük çakıllar varmış. Asmanın gövdesine patisini koymuş, tırmanmayı denemiş; dallar ince ve kaygan olduğu için patisi kayıp durmuş.

"Biraz zıplarsam yetişirim," diye düşünmüş. Geri çekilmiş, hızını almış ve var gücüyle sıçramış. Patileri havayı tırmalamış ama salkım yine ulaşamayacağı yerde, hafif hafif sallanıyormuş.

Bir daha denemiş. Bu sefer daha uzaktan koşmuş, daha yükseğe zıplamış. Yere düşerken dengesini kaybetmiş, toprağa yuvarlanmış. Kuyruğu çamura bulanmış.

"Bu kez olmadı, ama bir sonrakinde mutlaka olur," demiş dişlerini sıkarak. Silkinip yeniden ayağa kalkmış. Gözlerini en alttaki salkıma dikmiş; en kolay ulaşabileceği o salkımmış. Taneleri birbirine sıkıca yapışmış, mor kabuklarının üstünde ince, beyaz bir buğu varmış. Tilki onların tadını şimdiden ağzında hissediyormuş.

Üçüncü kez, dördüncü kez, beşinci kez denemiş. Her seferinde salkımlar biraz daha uzaklaşıyor gibi geliyormuş ona. Sonunda dili dışarıda, nefes nefese yere oturmuş. Bacakları titriyormuş.

Bir süre öylece oturup salkımlara bakmış. Rüzgâr esiyor, salkımlar sağa sola sallanıyor, sanki onunla alay ediyormuş. Tilkinin içi hem açlıktan hem de öfkeden kıpır kıpırmış.

Tam o sırada duvarın üstünde oturan bir serçe cıvıldamış. Tilki, birinin kendisini izlediğini fark edince hemen toparlanmış. Tüylerini silkelemiş, burnunu havaya dikmiş ve sanki hiçbir şey olmamış gibi konuşmaya başlamış:

"Aslında ben bu üzümleri hiç istemiyordum zaten. Baksana, daha olmamışlar. Kesin ekşidirler. Böyle ekşi üzümü kim yer? Ben daha güzellerini bilirim."

Serçe başını yana eğmiş, hiçbir şey söylememiş. Ama üzümlerin ne kadar olgun olduğunu, tatlı kokularının bütün bağı sardığını o da görüyormuş.

Tilki kuyruğunu dik tutarak, ağır ağır uzaklaşmış. Arkasına bir kez bile dönüp bakmamış. Ama karnı hâlâ guruldamaya devam ediyormuş.

Asmanın salkımları ise rüzgârda sallanmayı sürdürmüş; mor, dolgun ve tatlı.

Yeni kelimeler

asma

Üzüm veren, dalları uzayıp bir yere sarılarak büyüyen bitki.

salkım

Bir sapa bağlı, birbirine yakın dizilmiş üzüm taneleri topluluğu.

avutmak

Üzülen birini ya da kendini, bir şeyler söyleyerek rahatlatmaya çalışmak.

Masaldan sonra konuşalım

• Tilki üzümlere ulaşamayınca neden "Ekşidir zaten" dedi?
• Serçe tilkiyi izlemeseydi tilki yine aynı şeyi söyler miydi?
• Sen hiç bir şeyi başaramadığında üzüldüğün oldu mu? Ne yaptın?
• Sen tilki olsaydın üzümlere ulaşmak için hangi yolu denerdin?

Masal hakkında

Bu fabl, Antik Yunan'da yaşadığı söylenen ama hayatı hakkında kesin bilgi bulunmayan masalcı Ezop'a mal edilir. Hikâye o kadar sevilmiştir ki birçok dilde deyimleşmiştir; İngilizcede ulaşılamayan şeyi küçümsemek için "ekşi üzümler" anlamına gelen bir deyim kullanılır. Fransız şair La Fontaine de 17. yüzyılda bu fablı kendi diliyle yeniden anlatmıştır.

Türkçede aynı düşünceyi anlatan çok bilinen bir atasözü vardır: "Kedi uzanamadığı ciğere mundar der." Yani insan, elde edemediği şeyi kötüleyerek kendini avutur. Kendini akıllı sanan tilkinin bir başka hikâyesi için Karga ile Tilki Masalı'nı da okuyabilirsiniz.