Çocukla Birlikte Masal Uydurma: Evde Oynanacak Hikâye Oyunları

Çocukla birlikte masal uydurmak için özel bir malzemeye ya da yazarlık yeteneğine gerek yoktur: bir kahraman, bir yer ve bir sorun seçip sırayla cümle eklemek yeterlidir. Aşağıdaki hikâye oyunları evde, yolda ya da uyku öncesinde oynanabilir; çocuğun hayal gücünü, kendini ifade etmesini ve dinleme becerisini eğlenceli bir şekilde destekler. En önemlisi, bu oyunlarda yanlış cevap yoktur.

Neden birlikte masal uydurmalı?

Hazır masal okumak çocuğu dinleyici yapar; birlikte masal uydurmak ise onu anlatıcı hâline getirir. Çocuk kendi kahramanını yaratırken kelime seçer, olayları sıraya koyar, "sonra ne olacak?" diye düşünür. Bu, okuduğu ve dinlediği masallardan öğrendiklerini kullanmanın en doğal yoludur.

Ayrıca masal uydurma oyunları, çocukların bazen doğrudan anlatmakta zorlandıkları duyguları dile getirmelerine de fırsat verebilir. Okulda bir arkadaşıyla küsen çocuğun uydurduğu masalda kahramanın da bir arkadaşıyla küsmesi tesadüf olmayabilir. Böyle durumlarda masal üzerinden sakin bir sohbet açmak mümkündür.

Başlamadan önce: üç temel malzeme

Her masalın üç temel parçası vardır. Çocukla oyuna başlarken bunları birlikte seçmek işi kolaylaştırır:

1. Kahraman: Bir tavşan, bir ayıcık, uçmayı bilmeyen bir kuş, cebinde yıldız taşıyan bir çocuk...
2. Yer: Bir orman, ayın üstü, bir denizaltı, büyükannenin bahçesi...
3. Sorun: Bir şey kaybolmuş, biri yardım istiyor, bir kapı açılmıyor, bir dost evine dönemiyor...

Bu üçü seçildiğinde masal kendiliğinden yürümeye başlar. Gerisi oyunun keyfidir.

Evde oynanacak masal uydurma oyunları

1. Sırayla bir cümle. En kolay ve en bilinen oyundur. Siz masalın ilk cümlesini söylersiniz: "Bir varmış bir yokmuş, ormanın kıyısında küçük bir kirpi yaşarmış." Çocuk ikinci cümleyi ekler, sonra yine siz devam edersiniz. Masal kimsenin önceden bilmediği bir yöne gider; sürprizler oyunun en eğlenceli yanıdır. Küçük çocuklarla cümleleri kısa tutun, büyük çocuklarla iki üç cümlelik turlar yapabilirsiniz.

2. "Ya sonra?" oyunu. Siz kısa bir başlangıç anlatırsınız ve durursunuz. Çocuk "Ya sonra?" diye sorar; siz de "Sence ne oldu?" diye sorunuzu geri verirsiniz. Çocuğun cevabını alıp hikâyeyi bir adım daha ilerletirsiniz. Bu oyun, özellikle anlatmaya çekingen çocuklar için iyi bir başlangıçtır; çünkü yükün çoğu sizdedir, çocuk yalnızca küçük kararlar verir.

3. Kelime kartları. Küçük kâğıtlara kelimeler yazın ya da resimler çizin: "ay", "kitap", "kayık", "dev", "elma", "anahtar", "yağmur"... Kartları bir kutuya koyun. Masal anlatılırken her birkaç cümlede bir kart çekilir ve o kelime hikâyeye eklenmek zorundadır. Bir dev ile bir elmanın aynı masalda nasıl buluşacağı, çocukların çok sevdiği bir bulmacaya dönüşür.

4. Torbadan çıkan nesne. Bir torbaya evdeki küçük eşyaları koyun: bir kaşık, bir düğme, bir oyuncak araba, bir yaprak. Çocuk elini sokup bir nesne çıkarır ve masal o nesneyle başlar. "Bu düğme, bir zamanlar bir kralın ceketindeymiş..." Okul öncesi çocuklar için dokunarak oynanan bu oyun özellikle eğlencelidir.

5. Bilinen masalı değiştirmek. Çocuğun iyi bildiği bir masalı alıp bir şeyini değiştirin: "Ya kaplumbağa ile tavşan yarışırken yağmur yağsaydı?" ya da "Ya Keloğlan'ın yanında konuşan bir kedi olsaydı?" Bu oyun, çocuğun bildiği bir hikâyeyi yeniden düşünmesini sağlar ve genellikle çok komik sonuçlar doğurur.

6. Resimden masal. Bir kitaptan ya da dergiden bir resim seçin ve çocuğa sorun: "Bu resimde ne oluyor? Bu kişi kim? Buraya nasıl gelmiş?" Çocuk resmin öncesini ve sonrasını hayal ederek bir masal kurar. Henüz okuma bilmeyen çocuklar için harika bir oyundur.

7. Masal zarı. Bir zarın her yüzü için bir seçenek belirleyin: 1 orman, 2 deniz, 3 kale, 4 uzay, 5 köy, 6 bulutların üstü. Zarı atın, masalın geçeceği yeri zar seçsin. İsterseniz ikinci bir zarla kahramanı, üçüncüsüyle sorunu da belirleyebilirsiniz. Şansın karıştığı oyunlar, "ne uyduracağım" kaygısını azaltır.

8. Uyku öncesi fısıltı masalı. Işıklar kısıldıktan sonra, birlikte fısıltıyla çok kısa bir masal uydurun. Kahraman genellikle uyumaya hazırlanan biri olsun: yuvasına dönen bir baykuş, gökyüzünde dinlenen bir yıldız, battaniyesine sarılan bir ayıcık. Bu oyun, uyku öncesi masal okuma rutininize güzel bir değişiklik getirebilir.

Yaşa göre küçük uyarlamalar

3–5 yaş: Bu yaşta çocuklar uzun cümle kurmakta zorlanabilir. Nesneler, resimler ve evet-hayır soruları kullanın: "Kirpi ormana mı gitti, denize mi?" Çocuğun seçtiği her şeyi hikâyeye ekleyin, ne kadar tuhaf olursa olsun.

5–7 yaş: Sırayla cümle ekleme ve kelime kartları bu yaş için idealdir. Hikâyenin bir başı, ortası ve sonu olması gerektiğini oyun içinde hafifçe hatırlatabilirsiniz: "Şimdi masalı nasıl bitirelim?"

7–10 yaş: Bu yaşta çocuklar kurallarla oynamayı sever. "Her cümle aynı harfle başlasın", "Masalda mutlaka bir sır olsun", "Kötü karakter sonunda iyi bir şey yapsın" gibi küçük kurallar ekleyebilirsiniz. Çocuk masalını yazmak ya da resimli bir kitapçık hâline getirmek de isteyebilir.

Oyunu keyifli tutmak için ipuçları

• Düzeltmeyin, kabul edin. Çocuk ayın üstünde bir fil yaşadığını söylüyorsa, öyle olsun. Mantık hatalarını düzeltmek yerine "Ay'da fil ne yer acaba?" diye merakla devam edin.
• Kısa tutun. İlk denemelerde beş dakikalık masallar yeterlidir. Çocuk istedikçe süre kendiliğinden uzar.
• Siz de oynayın. Ebeveyn de gerçekten hayal ettiğinde ve eğlendiğinde çocuk bunu hisseder.
• Korkutucu yönlere dikkat. Masal ürkütücü bir yöne giderse, bir yardımcı karakter ekleyerek ya da komik bir olayla yönü değiştirebilirsiniz.
• Kaydedin. Uydurulan masalları bir deftere yazmak ya da çocuğun çizimleriyle birlikte saklamak, yıllar sonra okunacak güzel bir aile hatırası olur.

Masal uydurmak ile masal okumak birbirini tamamlar

Masal uydurma oyunları, masal okumanın yerini almaz; onu tamamlar. Çocuk ne kadar çok masal dinlerse, kendi masallarında o kadar çok malzeme kullanır: üç kardeş, sihirli bir eşya, zor bir görev, mutlu bir son. Okunan masallar çocuğun hayal dünyasına tuğla taşır, uydurulan masallar ise o tuğlalarla yeni evler kurar. Masal okumanın genel faydaları için çocuklara masal okumanın faydaları yazımıza da göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğum "Bilmiyorum" deyip hiç fikir söylemiyor, ne yapmalıyım?

Seçenekli sorularla başlayın: "Kahramanımız kedi mi olsun, kaplumbağa mı?" Seçim yapmak, boş bir sayfaya hikâye yazmaktan çok daha kolaydır. Zamanla çocuk kendi fikirlerini söylemeye başlar.

Uydurduğu masallar hep aynı, bu bir sorun mu?

Hayır. Çocuklar sevdikleri kalıpları tekrar etmekten hoşlanır. Kelime kartı ya da masal zarı gibi oyunlarla küçük sürprizler ekleyerek çeşitlilik katabilirsiniz.

Masal uydurmak için iyi bir anlatıcı olmam gerekir mi?

Gerekmez. Bu oyunlarda amaç güzel bir edebi metin ortaya çıkarmak değil, birlikte eğlenmektir. Çocuk, sizin de takılıp düşündüğünüzü, güldüğünüzü görmekten keyif alır.

Kardeşler birlikte oynayabilir mi?

Elbette. Sırayla cümle ekleme ve masal zarı, kardeşlerin birlikte oynaması için çok uygundur. Küçük kardeşe kolay görevler, büyük kardeşe daha çok söz hakkı vermek dengeyi korur.