Masallardaki Korkutucu Sahneler: Ebeveyn Ne Yapabilir?

Masallardaki kurtlar, devler, cadılar ve karanlık ormanlar bazı çocukları hiç etkilemezken bazılarını gece uyanık tutabilir; bu fark çoğunlukla çocuğun yaşına, mizacına ve masalın nasıl anlatıldığına bağlıdır. Ebeveyn olarak yapabileceğiniz en yararlı şey, korkutucu sahneleri tamamen yasaklamak ya da önemsizleştirmek değil, masalı çocuğa uygun seçmek, anlatımın dozunu ayarlamak ve çocuk tedirgin olduğunda onunla sakin bir şekilde konuşmaktır.

Masallarda neden kötü karakterler var?

Masalların büyük bölümü, bir kahramanın bir güçlükle karşılaşıp onu aşmasını anlatır. Bu güçlük çoğu zaman bir karakterin kılığına bürünür: aç bir kurt, açgözlü bir dev, kıskanç bir üvey anne ya da hileci bir tilki. Kötü karakter olmadan hikâyede gerilim de, çözüm de olmazdı.

Bu karakterler, çocuğun gündelik hayatta adını koyamadığı duygulara bir yüz verir. Kaybolma korkusu, haksızlığa uğrama, yalnız kalma gibi duygular masalda güvenli bir mesafeden yaşanır. Çocuk kahramanla birlikte endişelenir, sonra kahramanın kurtulmasıyla rahatlar. Pek çok masalın iyi bir sonla bitmesi de bu yüzden önemlidir: hikâye zorluktan geçer ama çocuğu güvenli bir yere ulaştırır.

Elbette bu, her korkutucu sahnenin her çocuğa uygun olduğu anlamına gelmez. Klasik masalların ilk hâllerinde, bugün küçük çocuklara okunduğunda sert gelebilecek ayrıntılar bulunabilir. Bu nedenle masaloku'daki masallarda bu tür sahneleri küçük okurlar için yumuşatıyoruz.

Çocuklar korkutucu sahnelerden nasıl etkilenir?

Çocukların korkuya verdiği tepki, yaşla ve kişilikle birlikte değişir. Genel olarak gözlemlenen bazı eğilimler şunlardır, ancak her çocuk kendi hızında gelişir:

• Okul öncesi dönem: Küçük çocuklar için gerçekle hayal arasındaki çizgi henüz tam belirgin değildir. Masaldaki kurdun odaya girebileceğini düşünmek bu yaşta görülebilen bir kaygıdır. Görsel ve işitsel ayrıntılar, yani korkunç bir resim ya da tehditkâr bir ses, onları daha çok etkileyebilir.
• İlkokulun ilk yılları: Çocuklar masalın uydurma olduğunu daha iyi anlar, ama yine de karanlık, yalnız kalma ya da kaybolma gibi temalar onları tedirgin edebilir.
• Daha büyük çocuklar: Pek çoğu heyecanlı ve gerilimli sahnelerden keyif almaya başlar; korku, macera duygusunun bir parçası hâline gelir.

Mizaç da en az yaş kadar belirleyicidir. Bazı çocuklar doğası gereği daha hassastır; yeni ortamlarda çekingen davranır, sesli ve ani şeylerden etkilenir. Bu çocuklar masaldaki bir sahneyi günlerce düşünebilir. Bazıları ise kurdun kocaman dişlerini anlatan sayfayı tekrar tekrar okutmak ister. İkisi de normaldir.

Çocuğun tedirgin olduğunu gösteren işaretler

Çocuk her zaman "Korktum" demez. Bazı işaretler, bir sahnenin onu rahatsız ettiğini gösterebilir:

• Okurken gözlerini kapatması, kitabı itmesi ya da sayfayı hızla çevirmek istemesi.
• Masaldan sonra odasında yalnız kalmak istememesi, ışığın açık kalmasını istemesi.
• Gece uyanıp kötü bir rüya gördüğünü anlatması.
• Gün içinde aynı karakter hakkında tekrar tekrar soru sorması: "Kurt gerçek mi? Bizim eve gelir mi?"

Bu işaretleri görmek, masalın büyük bir zarar verdiği anlamına gelmez. Yalnızca çocuğun o sahneyi sindirmek için biraz yardıma ihtiyaç duyduğunu gösterir.

Ebeveyn ne yapabilir?

Korkutucu sahnelerle baş etmek için uygulanabilecek bazı yollar şunlardır:

1. Masalı önceden gözden geçirin. Özellikle yeni bir kitap ya da klasik bir masalın uzun bir versiyonunu okumadan önce göz atmak, sizi sürprizlerden korur.
2. Dozu siz ayarlayın. Okurken sert bir ayrıntıyı atlamak, kurdu biraz daha sakar ve komik anlatmak, cadının sonunu "utanıp uzaklaştı" diye bitirmek mümkündür. Masalın özü çoğu zaman bu ayrıntılar olmadan da anlatılabilir.
3. Zamanlamaya dikkat edin. Gerilimli masalları gündüz okumak, uyku öncesine ise daha sakin hikâyeler bırakmak işe yarayabilir. Uyku saati için uyku masalları bölümündeki yumuşak hikâyeler daha uygun olabilir.
4. Çocuğun duygusunu adlandırın. "Kurt kapıyı çalınca biraz korktun galiba" gibi bir cümle, çocuğun hissettiğini anlamasına yardım eder.
5. Gerçekle hayali birlikte ayırın. "Bu bir masal; konuşan kurtlar masallarda yaşar" demek küçük çocuklara güven verebilir.
6. Kahramanın gücünü vurgulayın. "Bak, keçi yavruları kapıyı açmamayı akıl ettiler" gibi yorumlar, çocuğun dikkatini tehlikeden çözüme çevirir.
7. Gerekirse ara verin. Çocuk bir masalı sevmediğini söylüyorsa onu bir süre rafa kaldırmak tamamen normaldir. Birkaç ay sonra aynı masalı çok farklı karşılayabilir.

Yapmamaya çalışmanız gerekenler

İyi niyetle söylenen bazı sözler çocuğun kendini anlaşılmamış hissetmesine yol açabilir. "Bundan mı korkuyorsun, koca çocuksun" gibi cümleler korkuyu azaltmaz, yalnızca çocuğun onu saklamasına neden olabilir. Korkuyu alay konusu yapmamak, çocuğu korkutucu bir sahneyi sonuna kadar dinlemeye zorlamamak ve masaldaki kötü karakteri bir tehdit olarak kullanmamak ("Uslu durmazsan kurt gelir") önemlidir. Bu son örnek, masalın güvenli dünyasını gerçek bir korkuya dönüştürebilir.

Korkuyu oyuna dönüştürmek

Bazı çocuklar korktukları karakterle oynayarak onu küçültür. Masaldaki kurdu birlikte çizmek, ona komik bir şapka giydirmek ya da kurdun neden hep aç olduğuna dair yeni bir hikâye uydurmak, korkutucu figürü çocuğun kontrol edebileceği bir şeye çevirir. Sitemizdeki boyama sayfaları bu tür bir oyun için iyi bir başlangıç olabilir. Çocuk kurdu kendi eliyle renklendirdiğinde, ondan biraz daha az çekinebilir.

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Masaldan sonra bir iki gece kötü rüya görmek ya da ışığın açık kalmasını istemek sık rastlanan bir durumdur ve genellikle kendiliğinden geçer. Ancak korkular haftalarca sürüyor, çocuğun uykusunu, okul hayatını ya da günlük oyununu belirgin şekilde etkiliyorsa, çocuğunuzun doktoruna ya da bir çocuk ruh sağlığı uzmanına danışmak iyi bir adımdır. Bu yazı genel bilgi verir; çocuğunuzun durumunu en iyi değerlendirecek kişi onu tanıyan bir uzmandır.

Sıkça Sorulan Sorular

Korkutucu masalları hiç okumamak daha mı iyi?

Tamamen kaçınmak şart değildir. Pek çok çocuk biraz heyecan içeren masallardan keyif alır. Önemli olan, sahnenin çocuğun yaşına ve hassasiyetine uygun olması ve masalın güvenli bir sonla bitmesidir.

Çocuğum korkutucu sahneleri özellikle istiyor, bu normal mi?

Evet, bazı çocuklar heyecanlı sahneleri sever ve aynı yeri tekrar tekrar dinlemek ister. Tekrar, çocuğun sahnenin sonunu bildiği için kendini güvende hissetmesini sağlayabilir. Uykuyu etkilemiyorsa endişelenmeye gerek yoktur.

Klasik masalları değiştirerek okumak masalın anlamını bozar mı?

Masallar yüzyıllardır farklı anlatıcılar tarafından değiştirilerek anlatılmıştır. Sert bir ayrıntıyı yumuşatmak, masalın temel mesajını genellikle değiştirmez. Çocuk büyüdükçe farklı versiyonlarla tanışabilir.

Kardeşlerden biri korkuyor, diğeri korkmuyorsa ne yapmalı?

Ortak okumalarda hassas olan çocuğa göre seçim yapmak iyi bir yoldur. Daha heyecanlı masalları büyük çocukla ayrı bir zamanda ya da gündüz okuyabilirsiniz.